MΠΟΥEΝΑΒΕΝΤΟΥΡΑ ΝΤΟΥΡΡΟΥΤΙ

anarchypress.wordpress.com

«Μεγαλώνει μέσα στις καρδιές μας, όπως είπε ο σύντροφός σας, και όταν φύγει μαζί με την τελευταία μας πνοή κάποιος θα το αρπάξει και θα το κάνει κομμάτι της δικής του ζωής».Philip Levine
Συχνά λέγεται, αναφέρει ο John Hewetson στο «Σχόλια πάνω στην Αναρχία», τέσσερα χρόνια μετά το τέλος του Ισπανικού εμφυλίου, ότι η επανάσταση του 1936 δεν ανέδειξε πρόσωπα, όπως η Οκτωβριανή επανάσταση τον Lenin και τον Trotsky. Πρέπει όμως –λέει ο ίδιος– να γίνει μια εξαίρεση όσον αφορά τον αναρχικό Ντουρρούτι. Στο πρόσωπό του αντικατοπτρίζονταν οι εξεγερμένοι Ισπανοί εργάτες και αγρότες.
Ο Ντουρρούτι γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1896 στη Λεόν, μια ορεινή περιοχή της κεντρικής – βόρειας Ισπανίας. Πλουσιότερη από το νότο, αλλά πολύ λιγότερο εκβιομηχανισμένη από την Καταλωνία, ποτέ δεν υπήρξε προπύργιο των αναρχικών όπως η Ανδαλουσία ή η Καταλωνία. Η οικογένεια Ντουρρούτι είχε 9 παιδιά. Ένα από τ’ αδέλφια τού Μπουεναβεντούρα σκοτώθηκε στις ταραχές του 1934 στην Αστούρια, ένας άλλος σκοτώθηκε στο μέτωπο πολεμώντας τους φασίστες, ενώ όλοι οι υπόλοιποι δολοφονήθηκαν από τους φασίστες.
Ο πατέρας του ήταν εργάτης στους σιδηροδρόμους και αυτοπροσδιοριζόταν ως ελευθεριακός σοσιαλιστής. Ο Ντουρούτι είχε μαύρα μαλλιά, καστανά μάτια και ήταν σχετικά κοντός αλλά γεροδεμένος και πολύ δυνατός.
Παράτησε το σχολείο στα 14 χρόνια του και πήγε να εργαστεί στα τρένα στη Λεόν, όπως ο πατέρας του. Δούλευε ακόμα εκεί όταν η ελεγχόμενη από τους σοσιαλιστές U.G.T. (Union General de Trabajadores – Γενική Ένωση Εργαζομένων) κάλεσε τους σιδηροδρομικούς εργάτες των βορείων περιοχών σε απεργία, το 1917. Ο Ντουρρούτι συμμετείχε πολύ ενεργά στην απεργία, η οποία μετά την άρνηση της κυβέρνησης ν’ αποδεχτεί τα αιτήματα των εργατών, γενικεύτηκε σ’ όλη την περιοχή. Η γενική απεργία που ξεκίνησε στις 10 Αυγούστου, συνετρίβη σε τρεις μέρες. Η κυβέρνηση κάλεσε τον στρατό, οι αγριότητες του οποίου υπήρξαν απερίγραπτες. Σκότωσαν 70 εργάτες και τραυμάτισαν πάνω από 500. Οι αρχές φυλάκισαν και 2.000 από τους απεργούς. Σύμφωνα με τα λόγια ενός παρατηρητή «ο στρατός έσωσε το έθνος»! Ο Ντουρρούτι κατάφερε να δραπετεύσει και διέφυγε στην Γαλλία. Τα όσα έζησε κατά τη διάρκεια της απεργίας και της φυλακής, τον σημάδεψαν για πάντα.
Από το φθινόπωρο του 1917 ως τις αρχές του 1920, ο Ντουρούτι εργάστηκε στο Παρίσι ως μηχανικός. Αποφάσισε να γυρίσει στην Ισπανία και πήγε στο Σαν Σεμπαστιάν. Εκεί γνώρισε την τοπική αναρχική ομάδα. Πείστηκε από την CNT (Confederacion National del Trabajo – Εθνική Συνομοσπονδία Εργασίας) να πάει στη Βαρκελώνη, όπου οι αναρχικοί και οι συνδικαλιστές υφίσταντο φοβερή καταστολή και πολλά μέλη φυλακίζονταν ή εκτελούνταν. Για αρκετό καιρό η Βαρκελώνη και η Καταλωνία, γενικότερα, ήταν καζάνια που έβραζαν.
Ο ΤΡΟΜΟΣ
Τον Φεβρουάριο του 1919, οι εργάτες του Canadiense, ενός μεγάλου εργοστασίου παραγωγής ηλεκτρισμού, ξεκίνησαν απεργία για αυξήσεις στους μισθούς, αλλά κυρίως σε ένδειξη αλληλεγγύης σε επτά συναδέλφους τους που είχαν απολυθεί λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων. Ο άγγλος διευθυντής ήταν έτοιμος να υποχωρήσει, ειδικά επειδή οι μισθοί ήταν σχεδόν πενιχροί.
Μετά όμως από παραινέσεις του διοικητή της περιοχής, άλλαξε γνώμη και αρνήθηκε να διαπραγματευτεί. Επί πλέον, ο διοικητής φυλάκισε συνδικαλιστές της CNT και κήρυξε στρατιωτικό νόμο παρ’ όλο που όπως παρατήρησε ο Gerald Brenan «η απεργία ήταν καθ’ όλα ειρηνική και νόμιμη». Την άρνηση των αρχών της Βαρκελώνης ν’ αποφυλακίσουν τους συνδικαλιστές, ακολούθησε γενικευμένη απεργία που κράτησε δύο βδομάδες και στην οποία συμμετείχαν πάνω από 100.000 εργάτες. Ο στρατός –όπως αναφέρει ο Brenan– συνέλαβε χιλιάδες εργάτες και με τον συνηθισμένο ισπανικό τρόπο, τους επέβαλε ποινές που έφταναν τα 1700 χρόνια και ήταν βέβαια αδύνατο να εκτελεστούν.
Η κρατική τρομοκρατία εναντίον των εργατών, της CNT και των αναρχικών είχε ξεκινήσει για τα καλά. Καθώς δεν υπήρχε άλλη επιλογή, αναρχικοί όπως ο Durruti και ο φίλος του Φρανσίσκο Ascaso, εργάτης σε αρτοποιείο από την Καταλωνία, απαντούσαν με βία στη βία, με εκτέλεση στην δολοφονία. Μεταξύ 1919 και 1922 σχεδόν όλοι οι γνωστοί αναρχικοί και συνδικαλιστές, είτε είχαν σκοτωθεί από πληρωμένους φονιάδες (pistoleros) των αφεντικών, είτε είχαν πυροβοληθεί προσπαθώντας ν’ αποδράσουν από την φυλακή. Ο Hugh Thomas στο βιβλίο του «Ισπανικός Εμφύλιος» αναφέρει: «Ο νέος κυβερνήτης Martinez Anido και ο αρχηγός της αστυνομίας Arlegui πολεμούσαν με κάθε μέσο τους αναρχικούς. Υποστήριξαν την ίδρυση ενός φιλοκυβερνητικού και αντιδραστικού συνδικάτου, του Syndicato Libre και αστυνομικού σώματος του Somaten». Ο Πρόεδρος της CNT, Salvator Sequi, δολοφονήθηκε στον δρόμο από ένοπλο αστυνομικό.
Η κατάσταση χειροτέρεψε ακόμα περισσότερο όταν την κυβέρνηση ανέλαβε ο Dato το 1920. Ο Ascaso και ο Durruti αποφάσισαν να τον εκτελέσουν. Ο Dato, εκτελέστηκε τελικά στη Μαδρίτη το 1921, λέγεται από αναρχικούς, όχι όμως από τον Ascaso και τον Durruti.
Παρ’ όλ’ αυτά, η ώρα πλησίαζε και για ένα ακόμα κάθαρμα: τον Καρδινάλιο Soldevila της Σαραγόσα. Το Sindicato Libre και οι όμοιες μ’ αυτό ενώσεις, χρηματοδοτούνταν και υποστηρίζονταν από αυτό το υποκείμενο. Ήταν πολύ πλούσιος και τα εισοδήματά του προέρχονταν από ξενοδοχεία, καζίνο και γενικότερα τζόγο. Για την ακρίβεια, ήταν από τους μεγαλομετόχους σε διάφορες επιχειρήσεις τυχερών παιχνιδιών. Μισούσε θανάσιμα τους αναρχικούς και τη CNT και υποστήριξε ανοιχτά τις διώξεις εναντίον τους. Το 1923, ο Ascaso και ο Durruti παίρνουν την απόφαση. Και το πέτυχαν. Όπως έγραψε και ο H. Rudige: «Ο Αscaso και ο Durruti απάλλαξαν την κοινωνία από αυτόν τον άνθρωπο του Θεού, ο οποίος χρησιμοποίησε τα βρώμικα χρήματα του για να συντρίψει τις προσπάθειες των αγωνιζόμενων για ανθρώπινη αξιοπρέπεια».
Το 1923, ξεκινά η δικτατορία του Primo de Rivera. Οι αναρχικές εφημερίδες απαγορεύονται και πολλοί αναρχικοί φυλακίζονται, εξορίζονται ή δολοφονούνται. Ο Ascaso και ο Durruti αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Ο DURRUTI ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ
Ο Ascaso και ο Durruti, πήγαν πρώτα στην Αργεντινή, όπου έγιναν δεκτοί με μεγάλο ενθουσιασμό. Όμως, σχεδόν αμέσως η αστυνομία άρχισε να τους καταδιώκει. Αναγκάζονται να φύγουν. Πιθανότατα, η Ισπανική κυβέρνηση είχε ήδη ειδοποιήσει όλες τις κυβερνήσεις της κεντρικής και νότιας Αμερικής. Ο Ascaso και ο Durruti, δε μπόρεσαν να βρουν στιγμή ησυχίας. Χωρίς συχνά φαγητό και κατάλυμα, φεύγουν κυνηγημένοι από τη Χιλή, την Ουρουγουάη και το Μεξικό. Η κυβέρνηση της Αργεντινής τους καταδίκασε σε θάνατο ως αναρχικούς εγκληματίες.
Ακόμα και ο σταλινικός Ilya Ehrenburg, έγραψε αργότερα με περηφάνια ότι «τέσσερα καπιταλιστικά κράτη είχαν καταδικάσει τον Durruti σε θάνατο».
Όσον καιρό βρισκόταν στην Νότια Αμερική, πολλοί αναρχικοί συγκεντρώθηκαν στη Γαλλία για να περάσουν τα σύνορα και να βρεθούν στην Ισπανία. Ο Ascaso και ο Durruti αποφασίζουν να πάνε στη Γαλλία. Εγκαταστάθηκαν στο Παρίσι και ο Durruti άνοιξε βιβλιοπωλείο. Τότε ήταν που πρωτογνώρισε το Nestor Makhno. Λίγους μήνες αργότερα το 1924, ο διαβόητος αντιδραστικός βασιλιάς της Ισπανίας Alfonso ΧΙΙΙ, επισκέπτεται το Παρίσι. Ο Ascaso και ο Durruti αποπειράθηκαν να τον εκτελέσουν. Απέτυχαν όμως και συνελήφθησαν. Φυλακίστηκαν για ένα χρόνο. Όταν αφέθηκαν ελεύθεροι, η κυβέρνηση της Αργεντινής απαίτησε την έκδοσή τους (διώκονταν για ληστείες και απόπειρες εκτελέσεων), ώστε η θανατική ποινή που εκκρεμούσε να εκτελεστεί. Η αλληλεγγύη που αναπτύχθηκε υπέρ τους ήταν πρωτόγνωρη. Τελικά, στις 19 Ιουνίου 1925 αποφυλακίστηκαν, έπρεπε όμως να φύγουν από τη Γαλλία μέσα σε δύο βδομάδες. Το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο αρνήθηκαν να τους παράσχουν πολιτικό άσυλο. Προσπάθησαν να πάνε στη Γερμανία όπου κυβερνούσαν σοσιαλδημοκράτες. Κι εκεί όμως τους απαγορεύτηκε η είσοδος.
Έτσι, γύρισαν μυστικά στη Γαλλία. Έζησαν για κάποιο καιρό με ψεύτικα ονόματα στο Παρίσι και αργότερα αποφάσισαν να πάνε στην Lyon. Εγκαταστάθηκαν εκεί και βρήκαν και οι δύο δουλειές, γρήγορα όμως ανακαλύφθηκαν από την αστυνομία και καταδικάστηκαν σε 6 μήνες φυλάκιση. Μετά, πέρασαν κάποιους μήνες παράνομα στο Βέλγιο. Το 1927, ο Durruti πηγαίνει στο Βερολίνο στον αναρχικό Augustin Souchy. Οι γερμανικές αρχές όμως δεν τον άφησαν να μείνει. Τελικά η βελγική κυβέρνηση άλλαξε γνώμη και εξέδωσε άδειες παραμονής και για τους δύο.
Όλον αυτόν τον καιρό της περιπλάνησης, ο Durruti έπαιρνε ενεργά μέρος σε αναρχικές δραστηριότητες, κρατώντας επαφή και με συντρόφους του στην Ισπανία. Οι σοβιετικές αρχές προσέφεραν στον Ascaso και τον Durruti καταφύγιο στην ΕΣΣΔ. Αρνήθηκαν βέβαια να συζητήσουν ακόμα και την ιδέα. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο Makhno τους απέτρεψε από το να δεχτούν την κομμουνιστική «φιλοξενία».
Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ
Τον Ιούλιο του 1927 σε μια μυστική συνάντηση στην Valencia, αναρχικοί απ’ όλη την Ισπανία συναντήθηκαν για να διαμορφώσουν την Αναρχική Ομοσπονδία Ιβηρικής (Federacion Anarquista Iberica – F.A.I.). Οι Ascaso και Durruti επιστρέφουν στην Ισπανία μετά την πτώση της μοναρχίας τον Απρίλιο του 1931. Το Μάιο, ένας αχταρμάς φιλελεύθερων δημοκρατών, ριζοσπαστών και σοσιαλιστών εκλέγεται στο κοινοβούλιο, στις εκλογές που χαρακτηρίσθηκαν ως οι πλέον διαφανείς στην ισπανική ιστορία. Τον Ιούλιο, πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη συνέδριο της CNT με σκοπό την αναδιοργάνωση και ανασυγκρότησή της. Σχεδόν αμέσως ξέσπασε απεργία οικοδόμων στην Βαρκελώνη. Πολλοί από τους απεργούς πυροβολήθηκαν από την αστυνομία. Σε απεργία προχώρησαν και οι εργαζόμενοι στο Τηλεφωνικό Κέντρο, στους οποίους δεν επετράπη η είσοδος στο κτίριο. Μια βδομάδα αργότερα, 30 απεργοί σκοτώθηκαν και 300 τραυματίστηκαν σε απεργία στη Σεβίλλη, από το στρατό. Επίσης, 3 εργάτες σκοτώθηκαν από το στρατό στο San Sebastian.
Κατά την περίοδο αυτή, αγωνιστές της FAI —μαζί και οι Ascaso και Durruti— προχωρούσαν σε ληστείες τραπεζών ώστε να συγκεντρωθούν χρήματα. Τον Ιανουάριο του 1932 η Καταλανική Ομοσπονδία της FAI μαζί με το νεοτροτσκιστικό αριστερό κόμμα των Maurine, Nin και Andrade, οργάνωσαν επαναστατικές ενέργειες σε όλη την Καταλωνία. Ο στρατός κατέπνιξε την εξέγερση και περίπου 120 αναρχικοί και κομμουνιστές συνελήφθησαν και απελάθηκαν στην Ισπανική Γουινέα. Ανάμεσά τους ήταν και οι Ascaso και Durruti. Ο Durruti έμεινε στη φυλακή 3 μήνες και επέστρεψε στην Ισπανία στις 15 Απριλίου. Μετά την επιστροφή του τα πράγματα ηρέμησαν λίγο. Μεταξύ όμως του 1933 και 1935 η κυβέρνηση των Lerroux-Robles δεν τον άφησε σε ησυχία. Η αστυνομία παρακολουθούσε την κάθε του κίνηση. Για λίγο δούλεψε σ’ ένα εργοστάσιο στη Βαρκελώνη. Κάθε λίγο και λιγάκι όμως συλλαμβανόταν και φυλακιζόταν χωρίς καν να υπάρχουν υποτυπώδεις, έστω, κατηγορίες.
Τον Οκτώβρη του 1934, ταραχές σημειώθηκαν στη Βαρκελώνη, τη Μαδρίτη και τις Αστούριες. Υποκινήθηκαν κυρίως από Καταλανούς εθνικιστές, σοσιαλιστές και το Κομμουνιστικό Κόμμα. Στις Αστούριες, αναρχικοί, σοσιαλιστές, κομμουνιστές και τροτσκιστές συνεργάστηκαν. Επιπλέον, πολλοί ήταν εκείνοι που επιτέθηκαν στην Καθολική Εκκλησία με αποτέλεσμα να καούν εκκλησίες και μοναστήρια. Το μέγαρο του Επισκόπου και το Πανεπιστήμιο του Oviedo καταστράφηκαν. Πολλοί παπάδες θανατώθηκαν. Η κυβέρνηση καλεί τον στρατηγό Franco να επέμβει. Ο Στρατός σκότωσε 1300 εργάτες και τραυμάτισε 3000. Μεταξύ Οκτώβρη και Νοέμβρη 1934, πάνω από 30000 εργάτες φυλακίστηκαν, οι περισσότεροι από τις Αστούριες. Το 1934 επίσης, κατασκευάστηκε το φασιστικό κόμμα και άρχισε ν’ αναλαμβάνει δράση. Ονομάστηκε «φάλαγγα» και τα περισσότερα μέλη του ήταν νεαροί γιοι πλουσίων οικογενειών. Οι πόροι του προέρχονταν από επιχειρηματίες και την αριστοκρατία.
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΜΦΥΛΙΟΣ
Τον Φεβρουάριο του 1936, ανήλθε στην εξουσία η κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου αποτελούμενη από σοσιαλιστές και δημοκράτες. Οι σταλινικοί πήραν μόλις 14 έδρες από τις 470. Στις 11 Ιουλίου, μια ομάδα φαλαγγιτών κατέλαβε το ραδιοφωνικό σταθμό της Valencia διακηρύχνοντας «Εδώ ράδιο Valencia! Η Ισπανική Φάλαγγα κατέλαβε το σταθμό με τα όπλα. Το ίδιο θα επαναληφθεί αύριο σε ραδιοσταθμούς σ’ όλη τη χώρα». Το απόγευμα της 17ης Ιουλίου, ο Franco ανέλαβε τη διοίκηση των Μαροκινών και λεγεωνάριων του Ισπανικού Μαρόκο βγάζοντας ένα μανιφέστο που καλούσε το στρατό και το έθνος να τον στηρίξουν στην επιβολή στρατιωτικού κράτους στην Ισπανία.
Τις επόμενες 3 μέρες, ο στρατός με την υποστήριξη της Φάλαγγας, η πλειοψηφία των γαιοκτημόνων, η αριστοκρατία, οι μεγαλοαστοί και φυσικά η Εκκλησία τάχθηκαν υπέρ του Φασισμού. Ο πόλεμος είχε κηρυχτεί…
Ακούγοντας ότι στη Βαρκελώνη ξεκίνησαν ταραχές, ο Durruti που ήταν στο νοσοκομείο, έφυγε αμέσως για να πολεμήσει στα οδοφράγματα. Το απόγευμα της 18ης Ιουλίου, αναρχικοί και τροτσκιστές πραγματοποίησαν επιδρομές για να βρουν όπλα και δυναμίτη. Στις 20 Ιουλίου οι Ascaso και Durruti συμμετείχαν σε μια επίθεση αναρχικών στο στρατώνα Ataranzaras. Οι δυνάμεις των φασιστών παραδόθηκαν τελικά στη μιάμιση το μεσημέρι. Ο Ascaso όμως είχε σκοτωθεί. Ύστερα οι αναρχικοί εργάτες επιτέθηκαν στο φασιστοκρατούμενο ξενοδοχείο Colon. Η πολιορκία κράτησε 36 ώρες. Κάθε παράθυρο του ξενοδοχείου έκρυβε κι από ένα αυτόματο και αμέτρητες σφαίρες έπεσαν πάνω στους εκατοντάδες σχεδόν άοπλους εργάτες που είχαν κατακλύσει τους δρόμους. Ο Durruti ήταν απ’ τους πρώτους που εισέβαλαν στο κτίριο. Ως το απόγευμα της 20ης Ιουλίου, οι φασίστες είχαν συντριβεί στην Βαρκελώνη. Πουθενά όμως αλλού στην Ισπανία.
Την επόμενη μέρα, ο Durruti και ο Garcia Oliver, επισκέφθηκαν τον πρόεδρο Companys. Όπως γράφει ο Hugh Thomas: «αυτοί οι αξιοθαύμαστοι άνθρωποι της βίας έκατσαν μπροστά στον Companys, με τα όπλα ανάμεσα στα γόνατά τους, τα ρούχα τους σκονισμένα από τη μάχη και τις καρδιές τους απαρηγόρητες απ’ τον θάνατό του Ascaso». Ο Companys στο λόγο που έβγαλε είπε ότι η CNT και οι αναρχικοί ποτέ δεν αναγνωρίστηκαν όπως τους άξιζε. Τώρα όμως ήταν κύριοι της πόλης. Τους κάλεσε να τον δεχτούν σαν αρχηγό της Καταλανικής Κυβέρνησης. Ο Garcia Oliver έγινε ο πρώτος αναρχικός… υπουργός Δικαιοσύνης του κόσμου! Οι Καταλανοί εργάτες οργάνωσαν μια «Αντιφασιστική Επιτροπή Πολιτοφυλακής» η οποία περιελάμβανε αντιπροσώπους της CNT, της FAI, της UGT, τροτσκιστές και κάποιες δημοκρατικές οργανώσεις. Σύμφωνα με τον Thomas, αυτή η επιτροπή ήταν η πραγματική «κυβέρνηση» της Βαρκελώνης και όλης της Καταλωνίας. Ελεγχόταν από τους αναρχικούς αντιπροσώπους, Oliver, Durruti και τον αδελφό του Ascaso, Joaquin. Μια βδομάδα αργότερα, η επιτροπή ανέθεσε στον Durruti να οργανώσει έναν αντιφασιστικό στρατό. Έτσι δημιουργήθηκε η περίφημη «Ταξιαρχία Durruti».
ΑΡΑΓΩΝΙΑ
Στις 23 Ιουλίου, δύο ταξιαρχίες ξεκίνησαν από τη Βαρκελώνη για τη Σαραγόσα και το μέτωπο της Αραγωνίας. Η πρώτη αποτελούνταν από περίπου 1000 αναρχικούς. Ο αριθμός της γρήγορα αυξήθηκε σε 8000 με 10000. Όλοι ήταν εθελοντές αναρχικοί, συμπαθούντες και μέλη της CNT. Στις αρχές Αυγούστου η Ταξιαρχία Durruti βρισκόταν σε απόσταση αναπνοής από τη Σαραγόσα. Κάποιος όμως Συνταγματάρχης Villalba, διοικητής της φρουράς της Barbarstro και τώρα διοικητής των δημοκρατικών δυνάμεων στο μέτωπο της Αραγωνίας, έπεισε τον Durruti να σταματήσει, για να μην αποκοπεί από τις άλλες ταξιαρχίες. Ο Durruti συμφώνησε. Αργότερα όμως επιτέθηκε στην πόλη. Στην διάρκεια της επιθέσεως το μόνο που απέμεινε από τον καθεδρικό ναό της ήταν αποκαΐδια. Λέγεται ότι πριν την επίθεση, ο Durruti είπε σ’ ένα ρώσο δημοσιογράφο: «Είναι πιθανό μόνο 100 από μας να επιζήσουν. Μ’ αυτούς όμως τους 100 θα μπούμε στη Σαραγόσα. Θέλω να είμαι ο πρώτος που θα μπω. Δεν θα δηλώσουμε υποταγή ούτε στη Μαδρίτη, ούτε στη Βαρκελώνη. Ούτε στον Azaka ούτε στον Companys. Θα δείξουμε σε σας τους μπολσεβίκους πως γίνεται η επανάσταση».
Η Σαραγόσα έπεσε και οι φασίστες δεν ελέγχουν πια την Αραγονία. Ο Σούχυ έγραψε πως «απ’ οπουδήποτε περνούσε η ταξιαρχία, δημιουργούνταν κολεκτίβες προετοιμάζοντας τα πάντα για το αύριο». Ο Felix Morrow στο «Επανάσταση και αντεπανάσταση στην Ισπανία» γράφει ότι «τουλάχιστον τα 3/4 της γης είχαν κολλεκτιβοποιηθεί. Όσοι ήθελαν να δουλέψουν την γη, μπορούσαν να το κάνουν, χωρίς όμως τη χρήση μισθωτής εργασίας… Η αγροτική παραγωγή της περιοχής ανέβηκε από 30% το προηγούμενο έτος, στο 50% χάρη στην κολεκτιβοποίηση. Μεγάλα αποθέματα δόθηκαν χωρίς αντίτιμο για τις ανάγκες του μετώπου». Ο Thomas γράφει πως «συνολικά υπήρχαν 450 κολεκτίβες».
Το Σεπτέμβρη, μετά την απελευθέρωση της Αραγωνίας από τους φασίστες, ο Durruti έδωσε συνέντευξη στον Pierre Van Paasen της Toronto Star.
«Για μας» είπε ο Durruti, «το ζήτημα είναι να συντρίβει ο φασισμός μια για πάντα. Καμιά κυβέρνηση στον κόσμο δεν πολεμά το φασισμό μέχρι θανάτου. Όταν οι αστοί βλέπουν τη δύναμή τους να χάνεται, έρχεται ο φασισμός για να τη διατηρήσει. Η ισπανική κυβέρνηση από καιρό θα μπορούσε ν’ αφήσει τα φασιστικά στοιχεία ανίσχυρα. Προτίμησε όμως να συμβιβαστεί. Ακόμα και τώρα υπάρχουν κάποιοι στην κυβέρνηση που θέλουν να φερθούν με το μαλακό στους φασίστες. Ποτέ δεν ξέρεις… Ίσως η κυβέρνηση τους χρειάζεται για να συντρίψει τους εργάτες. Ξέρουμε πολύ καλά τι θέλουμε. Για μας δεν σημαίνει τίποτα το ότι υπάρχει μια Σοβιετική Ένωση για την ασφάλεια της οποίας οι εργάτες της Γερμανίας και της Κίνας θυσιάστηκαν στους φασίστες από το Στάλιν. Η επανάσταση στην Ισπανία είναι εδώ και τώρα κι όχι μετά τον επόμενο ευρωπαϊκό πόλεμο. Πολύ περισσότερο ανησυχούν για μας ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, παρά για ολόκληρο το ρωσικό κόκκινο στρατό. Ελπίζουμε να δώσουμε το παράδειγμα στους εργάτες της Γερμανίας και της Ιταλίας, για το πώς ν’ αντιμετωπίσουν το φασισμό. Φυσικά και δεν περιμέναμε βοήθεια από καμιά κυβέρνηση στον κόσμο. Ούτε βεβαίως από τη δική μας».
«Όμως» διέκοψε ο Van Paasen, «έτσι θα κάθεστε σε ένα σωρό από ερείπια».
Και ο Durruti απάντησε: «Όλη μας τη ζωή την περάσαμε σε τρώγλες και τρύπες. Θα μπορέσουμε λοιπόν να βολευτούμε για κάποιο καιρό. Μη ξεχνάτε όμως ότι μπορούμε και να χτίζουμε. Οι εργάτες είναι που χτίσανε τα παλάτια και τις πολιτείες στην Ισπανία, την Αμερική και παντού. Εμείς θα χτίσουμε πάνω στα συντρίμμια. Και ακόμα καλύτερα! Δεν φοβόμαστε καθόλου τα συντρίμμια, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία γι’ αυτό. Οι αστοί ας καταστρέψουν το δικό τους κόσμο κι ας πεθάνουν, εγκαταλείποντας το προσκήνιο της ιστορίας. Κουβαλάμε έναν καινούριο κόσμο στις καρδιές μας. Κι ο κόσμος αυτός μεγαλώνει αυτήν ακριβώς την στιγμή».
ΜΑΔΡΙΤΗ – ΤΟ ΤΕΛΟΣ
Στις αρχές Νοέμβρη του 1936, ο στρατός του Franco αποτελούμενος κυρίως από Μαροκινούς και Λεγεωνάριους, πολιορκούσε τη Μαδρίτη. Οι μάχες ξεκίνησαν στις 8 Νοέμβρη. Από τη μια ήταν ένας πολύ καλά εξοπλισμένος στρατός με την υποστήριξη γερμανών και Ιταλών βομβιστών κι από την άλλη ένα πλήθος εξαθλιωμένων εργατών. Ο Franco είπε ότι προτιμούσε να καταστρέψει τη Μαδρίτη συθέμελα, παρά να την αφήσει στους Μαρξιστές. Ναζί στρατιώτες της Λεγεώνας του Κόνδορα σχεδίασαν να κάψουν την πόλη, τετράγωνο – τετράγωνο. Από τις 16 Νοέμβρη, η Μαδρίτη βομβαρδιζόταν νυχθημερόν από γερμανικά αεροπλάνα. Μέσα σε 3 νύχτες πάνω από 1000 άνθρωποι σκοτώθηκαν από τους βομβαρδισμούς. Επί πλέον, η Μαδρίτη αποκόπηκε απ’ όλη την υπόλοιπη χώρα. Σ’ αυτήν την απελπιστική κατάσταση, ο Durruti αποφάσισε να μεταφέρει 4000 μέλη της ταξιαρχίας του από την Αραγωνία, για να βοηθήσουν τη Μαδρίτη. Η άφιξή του αναπτέρωσε το ηθικό των αγωνιζόμενων εργατών. Για πολύ λίγο, η κατάσταση φάνηκε ν’ αλλάζει. Όμως στις 20 Νοέμβρη, καθώς έβγαινε από ένα αυτοκίνητο μια αδέσποτη σφαίρα τον πέτυχε στο πίσω μέρος του κεφαλιού και πέθανε ακαριαία. Στις 22 του μήνα, το σώμα του μεταφέρθηκε στη Βαρκελώνη συνοδευόμενο από μια ομάδα αγαπημένων του συντρόφων. Χιλιάδες και χιλιάδες πέρασαν μπροστά από το ανοιχτό φέρετρο. Ο Karill περιγράφει την κηδεία ως εξής: «Είχε κανονιστεί για τις 10 το πρωί, από ώρες όμως πριν ήταν αδύνατο να πλησιάσει κανείς την Via Layetana. Απ’ όλες τις κατευθύνσεις έφτανε κόσμος με σημαίες στα χέρια. Όλη η Βαρκελώνη βρισκόταν στους δρόμους για ν’ αποχαιρετήσει τον άνθρωπό της. Στα χείλη όλων βρισκόταν η φράση «θα εκδικηθούμε». Τεράστια πλήθη στριμώχνονταν έξω από το κτίριο της επιτροπής απ’ όπου οι σύντροφοι του Durruti μετέφεραν το φέρετρο στους ώμους τους. Η μπάντα έπαιζε τον ύμνο «Οι γιοι του λαού». Δεκάδες χιλιάδες ύψωσαν την σφιγμένη τους γροθιά ως χαιρετισμό. Παρόντες ήταν ο αναρχικός … υπουργός δικαιοσύνης Garcia Oliver και ο Ρώσος πρόξενος που δήλωσε βαθύτατα συγκινημένος! Πάνω από 500.000 άνθρωποι ήταν στην κηδεία. Χιλιάδες μαύρες και μαυροκόκκινες σημαίες ανέμιζαν στη Βαρκελώνη εκείνη τη μέρα».
ΤΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΗΤΑΝ Ο DURRUTI;
Ο Brenan λέει πως οι Ascaso και Durruti ήταν φανατικοί, οι οποίοι διαμέσου της τόλμης τους έγιναν ήρωες του Καταλανικού προλεταριάτου. Ήταν οι «άγιοι» της αναρχίας δείχνοντας το δρόμο με το παράδειγμά τους. Ο Thomas λέει πως για κάποιους ο Durruti ήταν ένας ληστής, δολοφόνος και ταραξίας. Για άλλους ήταν ήρωας που γέλαγε σαν παιδί και θρηνούσε μπροστά στην ανθρώπινη τραγωδία. Ο Woodcock τον αποκαλεί ιδεαλιστή και αρχηγό των ανταρτών.
Η Federica Montseny τον περιγράφει σαν ένα καλοσυνάτο άνθρωπο με ηράκλειο σώμα και μάτια μικρού παιδιού, σ’ ένα μισοάγριο πρόσωπο. Ήταν ένα άνθρωπος που δεν ήθελε με τίποτα να επιβάλλεται στους άλλους. Ο Liberto Callezas μίλησε για την τιμιότητα και την επιμονή του: «Ο Durruti επηρεάστηκε από τα λόγια του αναρχικού Anselmo Lorenzo. Προτιμούσε τα απλά λόγια. Επέμενε πάντα στη σαφήνεια. Όταν μιλούσε, οι άλλοι πάντα τον καταλάβαιναν. Ήταν πολύ συχνά εύθυμος, σαν τον Makhno». H Goldman όταν τον γνώρισε τον περιέγραψε ως μια πραγματική πηγή δραστηριότητας.
Η Ταξιαρχία Ντουρρούτι, σαν τους αντάρτες του Makhno, ήταν αμιγώς προλεταριακού χαρακτήρα. Ένας σύντροφός του έγραψε για την Ταξιαρχία: «Δεν είμαστε ούτε στρατιωτικοί, ούτε γραφειοκρατικά οργανωμένοι. Αντιπροσωπεύουμε την ένωση των καταπιεσμένων προλετάριων, αγωνιζόμενοι για την ελευθερία όλων». Ο Durruti υπερασπίστηκε το αναρχικό πνεύμα της ταξιαρχίας ως την τελευταία του πνοή. Το σημαντικότερο είναι η εθελοντική αυτοπειθαρχία. Και το τέλος της δράσης της δεν θα είναι τίποτε άλλο, από την ελεύθερη κοινωνία». Ο Durruti έτρωγε και κοιμόταν μαζί με όλους τους άλλους. Κι αν υπήρχε έλλειψη σε κάτι, βολευόταν όπως ακριβώς και όλοι οι άλλοι.
Για τον εαυτό του, ο Durruti είπε στην Goldman: «Υπήρξα αναρχικός όλη μου τη ζωή. Ελπίζω να παρέμεινα έτσι. Θα λυπόμουν για τον εαυτό μου, αν μετατρεπόμουν σε στρατηγό και διοικούσα τους ανθρώπους με στρατιωτικό τρόπο. Πιστεύω ακλόνητα, όπως πάντα, στην ελευθερία. Στην ελευθερία που πηγάζει από την αίσθηση της υπευθυνότητας. Θεωρώ την πειθαρχία απαραίτητη. Θα πρέπει όμως να είναι εσωτερική αυτοπειθαρχία, βασισμένη σ’ ένα κοινό σκοπό κι ένα δυνατό αίσθημα συντροφικότητας».
Peter E. Newell
Δημοσιεύθηκε στην αναρχική εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ,

άν αποδέχεσαι την μαζική παραγωγή, αποδέχεσαι ότι ένας μικρός αριθμός ανθρώπων θα επιβλέπει την καθημερινή ύπαρξη ενός πολύ μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων

ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ

Οι περισσότεροι άνθρωποι, θα υποστήριζαν ότι η τεχνολογία είναι ουδέτερη. Ότι κάθε τεχνολογία είναι απλώς καλοκάγαθο εργαλείο και ότι ανάλογα με τα χέρια στα οποία θα πέσει, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Δεν υπάρχει τίποτα που να εμποδίζει μια τεχνολογία από το να χρησιμοποιηθεί καλά ή άσχημα. Δεν υπάρχει τίποτα εγγενές στην ίδια την τεχνολογία ή στις συνθήκες της ανάδυσής της που να μπορεί να προκαθορίσει τη χρήση της, τον έλεγχό της ή τις συνέπειές της πάνω στις ζωές των ατόμων και στην κοινωνία.
Το σύνηθες επιχείρημα είναι ότι: Η τηλεόραση είναι απλά ένα παράθυρο ή ένας αγωγός μέσω του οποίου κάθε αντίληψη, κάθε άποψη ή κομμάτι της πραγματικότητας μπορούν να περάσουν. Επομένως, έχει την δυναμική να διαφωτίζει τους ανθρώπους που την παρακολουθούν και είναι εν δυνάμει χρήσιμη στις κοινωνικές διαδικασίες.
Αυτές οι σκέψεις που γίνονται για την τηλεόραση, καθώς και γι άλλες τεχνολογίες, είναι ολοκληρωτικά λανθασμένες. Εάν κάποια στιγμή δεχθείς την ύπαρξη ενός στρατού δηλαδή ένα σύνολο πολεμικών τεχνολογιών και ανθρώπων που τις διαχειρίζονται- όλα συγκεντρωμένα με σκοπό τον πόλεμο, την εξουδετέρωση, την δολοφονία και την τελική νίκη, τότε είναι προφανές ότι οι στρατηγοί θα είναι το είδος των ανθρώπων που επιθυμούν και θα είναι καλοί στο να διεκπεραιώσουν όλα τα παραπάνω. Τότε, η ύπαρξη των στρατηγών, είναι προβλέψιμη από την δημιουργία των στρατών. Το είδος των στρατηγών θα είναι επίσης προκαθορισμένο. Ανθρωπιστές, και στοργικοί, στρατηγοί, δεν μπορεί να υπάρξουν.
Εάν αποδεχτείς την ύπαρξη των αυτοκινήτων, ταυτόχρονα αποδέχεσαι την ύπαρξη δρόμων απλωμένων πάνω στο τοπίο, πετρέλαιο για την κίνηση των αυτοκινήτων και μεγάλες εταιρίες για να βρουν το πετρέλαιο, να το αντλήσουν και να το διανείμουν. Επί πλέον αποδέχεσαι έναν επιταχυνόμενο τρόπο ζωής και την μετακίνηση των ανθρώπων, με τέτοιες ταχύτητες που καθιστούν αδύνατο να προσέξει κανείς ο,τιδήποτε φυτρώνει γύρο του. Οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τα αυτοκίνητα, κάθονται σε σταθερές θέσεις για αρκετές ώρες ακολουθώντας μια στενή λωρίδα ενός γκρίζου οδοστρώματος, με τα μάτια καρφωμένα εμπρός. Καθώς οδηγούν ζούνε μέσα σ’ αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί «δομή δρόμου». Σταδιακά εξελίσσονται σε αυτοκινητανθρώπους.
Εάν αποδέχεσαι τα πυρηνικά εργοστάσια, ταυτόχρονα αποδέχεσαι μια τεχνο-επιστημονική – βιομηχανική – μιλιταριστική ελίτ. Χωρίς αυτούς τους ανθρώπους στις κατάλληλες θέσεις, δεν θα μπορούσαμε να έχουμε πυρηνική ενέργεια. Εσύ και εγώ δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Δεν θα μπορούσαμε να χτίσουμε ένα τέτοιο εργοστάσιο, ούτε θα μπορούσαμε να κάνουμε χρήση της παραγωγής του, ούτε να χειριστούμε ή να αποθηκεύσουμε τα ραδιενεργά απόβλητα τα οποία παραμένουν επικίνδυνα για την ζωή για χιλιάδες χρόνια. Τα απόβλητα, με την σειρά τους, καθορίζουν το ότι οι μελλοντικές κοινωνίες θα πρέπει να διατηρήσουν τέτοια τεχνολογική δυνατότητα, προκειμένου να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Άρα η ύπαρξη της τεχνολογίας καθορίζει αρκετές εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής.
Εάν αποδέχεσαι την μαζική παραγωγή, αποδέχεσαι ότι ένας μικρός αριθμός ανθρώπων θα επιβλέπει την καθημερινή ύπαρξη ενός πολύ μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων. Αποδέχεσαι ότι οι άνθρωποι θα σπαταλούν αρκετές ώρες, κάθε μέρα, ασχολούμενοι με επαναλαμβανόμενες εργασίες και την ίδια στιγμή θα καταπιέζουν κάθε επιθυμία για εμπειρίες ή δραστηριότητες πέρα από την εργασία τους. Η συμπεριφορά των εργαζομένων υπόκειται στους ρυθμούς της μηχανής. Με την μαζική παραγωγή αποδέχεσαι ότι ένας τεράστιος αριθμός πανομοιότυπων προϊόντων θα χρειαστεί να διανεμηθεί αποτελεσματικά σε ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων, και ότι κλάδοι όπως αυτός της διαφήμισης θα πρέπει να υπάρξουν για να το κάνουν.
Μια τεχνολογική διαδικασία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τις άλλες, δημιουργώντας συμβολικές σχέσεις μεταξύ των ίδιων των τεχνολογιών. Εάν αποδέχεσαι την ύπαρξη της διαφήμισης, τότε αποδέχεσαι ένα σύστημα σχεδιασμένο να πείθει και να κυριεύει το ανθρώπινο πνεύμα με το να επεμβαίνει στον τρόπο με τον οποίο ο καθένας μας σκέφτεται. Επίσης αποδέχεσαι ότι αυτό το σύστημα θα χρησιμοποιηθεί από εκείνους τους χαρακτήρες ανθρώπων στους οποίους αρέσει να επηρεάζουν ανθρώπους και οι οποίοι είναι καλοί σε αυτό. Κάποιος, ο όποιος δεν θέλει να κυριαρχεί στους συνανθρώπους του δεν θα επέλεγε να γίνει διαφημιστής, ή εάν το επέλεγε δεν θα ήταν επιτυχημένος σε αυτό. Επομένως η ουσιώδης φύση της διαφήμισης και όλων των τεχνολογιών που έχουν κατασκευαστεί για να την υπηρετήσουν, θα είναι συνεπής με τον σκοπό της κυριαρχίας, θα ενθαρρύνουν αυτή τη συμπεριφορά μέσα στην κοινωνία και θα οδηγήσουν το σύνολο της κοινωνικής εξέλιξης σε αυτή την κατεύθυνση.
Σε όλα τα παραπάνω παραδείγματα, η βασική δομή του θεσμού και της τεχνολογίας καθορίζει την αλληλεπίδρασή τους με τον κόσμο, τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν, το είδος των ανθρώπων που θα τα χρησιμοποιήσουν και για ποιους σκοπούς.
Το ίδιο συμβαίνει με την τηλεόραση. Η τηλεόραση όχι μόνο δεν είναι ουδέτερη, αλλά είναι αυτή η ίδια η οποία θα προκαθορίσει, ποιοι και πώς θα την χρησιμοποιήσουν, τι επιπτώσεις θα έχει στην προσωπική ζωή των ανθρώπων και εάν συνεχίσει να χρησιμοποιείται ευρέως, τι είδος πολιτικών δομών αναπόφευκτα θα αναδυθούν. Τελικά, η τηλεόραση δεν μεταρρυθμίζεται. Θα πρέπει να απαλλαγούμε τελείως από αυτήν αν θέλουμε η κοινωνία να φτάσει σε πραγματικές ανθρώπινες σχέσεις. Έτσι το να υποστηρίξεις αυτήν την άποψη -λαμβάνοντας κυρίως υπόψη ότι έχουμε να κάνουμε με μία τεχνολογία η οποία είναι τόσο άμεσα και ολοκληρωτικά αποδεκτή από τον κόσμο- δεν είναι κάτι που πρέπει να γίνει γρήγορα και απερίσκεπτα. Ούτε μπορεί μια τέτοια περίπτωση να περιοριστεί μόνο στο ζήτημα της τεχνολογίας, σαν αυτό να υπάρχει ξέχωρα από ένα ευρύτερο πλαίσιο.
Ένα πρώτο σημείο ενάντια στην τηλεόραση είναι θεωρητικό και περιβαλλοντικό. Προσπαθεί να θέσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούμε να κατανοήσουμε τη θέση της τηλεόρασης στην σύγχρονη κοινωνία. Πρόκειται για μια διαδικασία, που υπάρχει εδώ και αρκετό καιρό, η οποία έχει επιτυχώς επανακατευθύνει και περιορίσει την ανθρώπινη εμπειρία και γενικότερα ο,τιδήποτε αντιλαμβανόμαστε ως πραγματικότητα.
Έχουμε όλοι μετακινηθεί σε ένα τόσο στενό και στερημένο κανάλι εμπειριών ώστε ένα τόσο επικίνδυνο εργαλείο, όπως η τηλεόραση, μπορεί να μπει στην ζωή μας και να μας φανεί χρήσιμο, ενδιαφέρον, υγιές και αξιόλογο ενώ την ίδια στιγμή μας φυλακίζει ακόμη πιο πολύ σε μια φυσική και πνευματική κατάσταση, κατάλληλη για την ανάδυση του ελέγχου.
Η χρήση της συσχετίζεται άμεσα με την ανάδυση των ελεγκτών. Το ότι η τηλεόραση θα χρησιμοποιούνταν και θα διευρυνόταν η χρήση της από τις σύγχρονες εξουσίες ήταν αναπόφευκτο και έπρεπε να είχε προβλεφθεί από την αρχή. Η τεχνολογία δεν επιτρέπει άλλους μηχανισμούς ελέγχου εκτός της ίδιας.
Οι επιπτώσεις της τηλεόρασης πάνω στο ανθρώπινο σώμα και πνεύμα ταιριάζουν με τους σκοπούς αυτών που ελέγχουν αυτό το μέσο. Δηλαδή των ανθρώπων της εξουσίας. Ο λεγόμενος άνθρωπος του καναπέ ή η έκφραση «καθιστική ζωή» οφείλουν την ύπαρξή τους σε μεγάλο βαθμό στην τηλεόραση.
Τελικά αποδεικνύεται ότι η τηλεόραση δεν έχει καμία ελευθεριακή δυναμική. Η ίδια η τεχνολογία θέτει ανυπέρβλητα εμπόδια στο τι περνάει πάνω από αυτήν. Το μέσο, στην πραγματικότητα επιλέγει το ίδιο του το περιεχόμενο μέσα από ένα πολύ στενό πεδίο δυνατοτήτων. Το αποτέλεσμα είναι ο δραστικός περιορισμός όλης της ανθρώπινης κατανόησης μέσα σε ένα άκαμπτο κανάλι.
Αυτό που συνδέει όλα όσα είπαμε είναι ότι ασχολούνται με πλευρές της τηλεόρασης οι οποίες δεν μεταρρυθμίζονται. Αυτό που αποκαλύπτεται είναι ότι υπάρχει μια ιδεολογία μέσα στην ίδια την τεχνολογία. Το να λέμε ότι η τηλεόραση είναι ουδέτερη και επομένως υπόκειται σε αλλαγές είναι τόσο γελοίο όσο το να λέμε ότι η τεχνολογία των όπλων μεταρρυθμίζεται.
(Το κείμενο είναι βασισμένο στον πρόλογο – περίληψη – βιβλίο του Jerry Mander)

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Ο δάσκαλος έχει τη δύναμη να δώσει φτερά σε ένα παιδί. Αρκεί να προσέξει την ψυχή του..

http://emvolos.gr

Ο δάσκαλος μπορεί να “αλλάξει” ένα παιδί..

Ο Νίκος κάθεται σιωπηλός στην τάξη.. Η παρουσία του απουσία..”Δεν τραβάει .. Δεν διαβάζει “λέει  συχνά  πια  ο δάσκαλος στους γονείς του και εκείνοι αρχίζουν να ντρέπονται που ο μικρός δεν τα καταφέρνει..

Γράφει η εκπαιδευτικός Βασιλική Μηρτσέκη

Μα τον Νίκο δεν τον σηκώνει ο δάσκαλος να πει μάθημα και εκείνος εδώ και καιρό δεν τολμάει να σηκώσει το χέρι του. Αν το κάνει οι άλλοι θα τον κοροϊδέψουν.. Ο δάσκαλος θα του φωνάξει και για άλλη μια φορά θα του πει: “Να διαβάζεις Νίκο. Πάλι αδιάβαστος ήρθες”..Και το παιδί βουλιάζει όλο και πιο πολύ σε χαμένα γνωστικά αντικείμενα που δεν μπορεί να κατανοήσει. Η Σταυριανή κοιτά σαν χαμένη. Ακόμα συλλαβίζει και ας πάει Ε τάξη, αργεί να αντιγράψει και δεν μπορεί να ακολουθήσει την τάξη…Προέρχεται από οικογένεια που τα παιδιά τη χαρακτηρίζουν ¨φτωχή”. Μένει σε ένα σπίτι έξω από την πόλη, χωρίς άλλα  παιδιά στην οικογένεια, χωρίς φίλους και οι γονείς της γεωργοί στηρίζονται από την σύνταξη του παππού που μένει μαζί τους. Τα ρούχα της φθαρμένα, παλιά αλλά καθαρά είναι αδύνατο να  συναγωνιστούν τα ρούχα των συμμαθητριών της. Δυο κορίτσια την κάνουν  παρέα μα και αυτή δεν θέλει ελεημοσύνη. Ετσι νιώθει.. Έχει κλειστεί στον εαυτό της και πια δεν μιλάει και δεν χαμογελάει.. Μα κανείς δεν το βλέπει.

Η Σταυριανή απλά περιθωριοποιήθηκε. Ο Χρήστος και ο Πάνος “σκοτώνονται” συνεχώς. Ο ένας αντιμετωπίζει ως αντίπαλο τον άλλο. Πρώτοι σε όλα θέλουν να είναι.. Στα μαθήματα, στους φίλους, στις σκανταλιές, στα πειράγματα.. Μόνο που τα πειράγματά τους πολλές φορές είναι επικίνδυνα. Ποιος να τολμήσει να τα βάλει μαζί τους; Συνέχεια βρίσκονται έξω από το γραφείο του Διευθυντή και οι γονείς πάντα δίπλα να προσπαθούν να καταλάβουν τι τρέχει..” Η τάξη αυτή είναι ανάγωγη και κακομαθημένα όλα τα παιδιά”, “Δεν είναι τάξη αυτή..Είναι βάσανο”.. “Δύσκολη τάξη για το δάσκαλο που θα τα πάρει. Πρέπει να έχει Άγιο για να τη βγάλει καθαρή”.    Και ένας  δάσκαλος ή μια δασκάλα αναλαμβάνει την τάξη, του  χτυπάνε φιλικά την πλάτη..”Άντε και καλό κουράγιο..¨Και εκείνος ξεκινά..Δεν βιάζεται. Τα μαθήματα μπορούν να περιμένουν λίγο.. Ξέρει εξάλλου τι έχει σημασία για τα παιδιά. Γνωρίζεται μαζί τους. Παρατηρεί την ώρα που διδάσκει. Περπατάει ανάμεσα στα παιδιά και δίνει ευκαιρίες σε όλα να μιλήσουν.. Ξεχωρίζουν από μακριά οι μαθητές που ήταν οι πιο δημοφιλείς και ..αγαπημένα παιδιά για μαθητές και δασκάλους.. Ο Νίκος κρύβεται μα ο δάσκαλος τολμά να του κάνει μια ερώτηση. Καταλαβαίνει πως ο Νίκος δεν μπορεί να κατανοήσει τι τον ρώτησε. Απλοποιεί την ερώτηση. Τον υποβοηθά κιόλας. Πετάγονται οι  μαθητές να συμπληρώσουν. Κάποιοι γελούν. Και σίγουρα δεν είναι η πρώτη φορά.. Σταματάει την εξέταση.. Σοβαρεύει..

Αφήνει το βιβλίο και όρθιος στην μέση της τάξης στρέφει το βλέμμα του σε έναν έναν τους μαθητές.. Δεν κοροϊδεύει κανείς μαθητή του, δεν έχει κανείς δικαίωμα να προσβάλλει τον άλλο επειδή “δεν ξέρει”. Μιλάει για τα αισθήματα αυτού του παιδιού, για το πως νιώθει το παιδί, δίνει δικά του παραδείγματα, βάζει ένα “αστέρι” της τάξης να νιώσει όπως νιώθει ο Νίκος..Χρειάζεται τρόπος και κόπος να καταλάβουν τα παιδιά.. Χρειάζεται δουλειά να μάθουν να νιώθουν τι σημαίνει μαθησιακές δυσκολίες και πως νιώθει ένα παιδί όταν δεν το αποδέχονται.. Ο δάσκαλος βοηθά το Νίκο αλλά και τα άλλα τα παιδιά. Το Νίκο ώστε  να ενταχθεί στην τάξη και τους  συμμαθητές του να  τον αποδεχτούν. Κάνει ομάδες, εντάσσει το Νίκο, δίνει εργασίες, χρησιμοποιεί χρώματα για να επισημαίνει ο Νίκος τα βασικά, κάνει  ερωτήσεις, δείχνει εικόνες, κάνει σχεδιαγράμματα, υπογραμμίζει, συζητά με το Νίκο και επειδή διαφαίνεται πως οι μαθησιακές του δυσκολίες δείχνουν πιθανή δυσλεξία τον απαλλάσσει από τα γραπτά. Πλέον ο Νίκος και χωρίς χαρτί από το ΚΕΔΔΥ  εξετάζεται προφορικά στις ίδιες ερωτήσεις με τα παιδιά. Πάνω από όλα το παιδί και όχι τα χαρτιά. Και πραγματικά ο Νίκος “φορτσάρει”. Ο γονείς το βλέπουν. Ο Νίκος άλλαξε. Έχει πια αυτοπεποίθηση. Μα ο δάσκαλος δεν μένει μόνο στο μάθημα. Δίνει ευκαιρίες για να εργαστούν σε διάφορες εργασίες και αποκαλύπτεται μπροστά τους ένα μικρό ταλέντο στη φωτογραφία. Και αυτό το ταλέντο δεν μένει ανεκμετάλλευτο έτσι  οργανώνεται στο τέλος της χρονιάς ένας διαγωνισμός φωτογραφίας για όλο το σχολείο και ο Νίκος με τη βοήθεια που του παρέχει παραδίδει  μαθήματα για το διαγωνισμό..

Ο μικρός μαθητής πια, έχει τις ίδιες ευκαιρίες και ας μη περάσει ο δρόμος του από το Πανεπιστήμιο.. Το μέλλον κανείς όμως  δεν το ξέρει. Μα αυτός σήμερα  είναι πια  ένα χαρούμενο παιδί. Η Σταυριανή είναι ένα παιδί που μεγαλώνει μοναχικά. Στερημένα .. Δεν έχει τις ίδιες παραστάσεις με τους συμμαθητές της.. Κάποιοι οριοθέτησαν το παιδί ως παιδί  με οριακή  νοημοσύνη.. Μα πως μπορείς να το λες όταν δεν ξέρεις; Όταν δεν ξέρεις το σπίτι του, το χώρο του; Το πως ζει; Ίσως είναι αργά για παρέμβαση μα η Σταυριανή το μόνο της μειονέκτημα είναι το ότι δεν έχει εμπειρίες, δεν έχει φίλους, παρέες..Ο δάσκαλος  βλέπει πως προσπαθεί. Σίγουρα δεν θα μπορέσει να καλύψει όλα τα κενά της.. Αλλά είναι παιδί που μπορεί με τη βοήθειά του να καλύψει κάποια απόσταση. Συζητά με τους μαθητές..Κάποιοι πραγματικά κοιτούν τη Σταυριανή με μια “κατώτερη” ματιά. Κάποιοι άλλοι όμως απλά δεν ήξεραν.. Δεν προσβάλλει το παιδί. Φέρνει απλά στο τμήμα μια ιστορία, μια ταινία και μετά συζητούν..

Η ενσυναίσθηση πάλι γίνεται μέσο για να πλησιάσουν την Σταυριανή.. Αποφασίζουν οι μαθητές να τη βοηθήσουν. Κάθονται μαζί της κάθε μέρα και άλλος. Της δείχνουν τα μαθήματα. Τη βοηθούν σε ό,τι δεν καταλαβαίνει. Οι δικές της ασκήσεις είναι διαφορετικές πιο κοντά στις δικές της παραστάσεις μα το θέμα είναι ότι αυτό που πρέπει να παρουσιαστεί παρουσιάζεται..Ακόμα και το συντακτικό και η γραμματική παρουσιάζονται μέσα από παραδείγματα από τη δική της ζωή. Διαβάζουν παραμύθια στο χώρο της βιβλιοθήκης και η Σταυριανή τα αφηγείται στην τάξη και τα ζωγραφίζει. ΑΠΛΆ μεν αλλά τα ζωγραφίζει.. Δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο αλλά τουλάχιστον πια δεν είναι μόνη. Μια φορά κάθε βδομάδα μετά τη συνεννόηση του δασκάλου πρώτα με τους γονείς της Σταυριανής και μετά με τους άλλους γονείς, μένει στο σπίτι των κοριτσιών που είναι φίλες της.. Δεν είναι πια μόνη..Το μέλλον της κανείς δεν το ξέρει. Αλλά για τη Σταυριανή πια το ότι την αποδέχονται είναι το πιο σημαντικό. Για αυτό είναι ευτυχισμένη.

Η τάξη του Χρήστου και του Πάνου είναι η πιο ζωηρή. Όλοι να μιλήσουν, όλοι να ναι πρώτοι, όλοι να κάνουν το δικό τους. Σκοτωμοί, παρεξηγήσεις, προβλήματα ..Και ο Θεός βοηθός.”Είναι από τις τάξεις που κάνεις το Σταυρό σου και περιμένεις πότε θα πάνε στο..Γυμνάσιο(???)”(αυτό λέγεται από πολλούς. Είτε γονείς, είτε από  όσους εμπλέκονται με την τάξη) Είπαμε πρώτα τα παιδιά κάτι υπάρχει για να ναι τόσο ζωηροί..Πρέπει   ο δάσκαλος να κάνει   ένα πλάνο..Να βρεθεί ένας τρόπος να ελεγχθεί η κατάσταση πριν τραυματιστεί κανείς. Πρώτο σχέδιο.. Εφημερία.. Ο κάθε εκπαιδευτικός  έχει εφημερία κάθε βδομάδα. Και ο δάσκαλος εξηγεί στα παιδιά τι σημαίνει εφημερία. Και ήρθε η ώρα να βάλει τη φαντασία στη μέση. Περνάει  στους μαθητές του  πως είναι κάτι σαν..δύναμη SWATT που σημαίνει ¨Ομάδα άμεσης επέμβασης σε προβλήματα”. Και έτσι τους κάνει..βοηθούς “ελέγχου”. Κάθε φορά που έχει εφημερία, αναλαμβάνουν και οι δυναμικοί μαθητές του τα “δικά τους πόστα”. Άλλοι στις πόρτες, άλλοι στις εξώπορτες, άλλοι στους διαδρόμους..

Υπάρχει καθηκοντολόγιο και κάθε φορά επαναλαμβάνεται η ίδια εντολή: “Εσείς απλά εντοπίζετε το πρόβλημα και ενημερώνετε πως αν συνεχίσουν αυτό που κάνουν (κυρίως διαπληκτισμούς) θα ενημερώσετε τους εκπαιδευτικούς εφημερίας”. Ο Πάνος και ο Χρήστος είναι σε κάθε μία από τις δύο πόρτες..Απλά σταματούν τους μαθητές να ανεβαίνουν στις τάξεις. Την επόμενη βδομάδα ο δάσκαλος τους έχει μαζί στην …περιπολία. Το καλύτερο είναι να τους φέρει κοντά με αυτό τον τρόπο καθώς συζητούν ήρεμα. Δεν τους αντιμετωπίζει ως ..δημιουργούς φασαρίας αλλά ως μαθητές με ανησυχίες…Την επόμενη είναι μόνο οι δυο τους. Παρεμβαίνουν στους μαθητές που διαπληκτίζονται και τον φωνάζουν όταν έχουν θέμα συνέχισης της παραβατικής συμπεριφοράς των μαθητών…Το σχέδιο “εφημερία” αποδίδει καθώς τα δύο παιδιά συνεργάζονται. Όσο για την “φασαρία” της τάξης αυτή μετατρέπεται σε δημιουργικότητα. Μαθήματα προς διδασκαλία παρουσιάζονται από τα παιδιά προγράμματα για την βία επίσης και για κάθε παγκόσμια ημέρα. Ομάδες αντι-bulling αναλαμβάνουν  να εξηγήσουν στους μικρότερους τι δεν πρέπει να κάνουν μέσα σε αυτούς και ο Πάνος και ο Χρήστος  που έχουν αλλάξει.

Ο Πάνος πια έχει μάθει να μετράει μέχρι το 10 πριν ξεσπάσει και πολλές φορές χρησιμοποιεί μια ελαστική μικρή   μπάλα εκτόνωσης που κρύβει μέσα στα χέρια του. Τον βοηθάει  όχι μόνο να μη θυμώνει εύκολα, αλλά και να συγκεντρώνεται περισσότερη ώρα..Τώρα πια βοηθά και ως μαθηματικό μυαλό τους υπόλοιπους. Από την άλλη  ο Χρήστος αναλαμβάνει να βοηθάει  στα μαθήματα της γλώσσας και να οργανώνει ομάδες και επιτέλους κάθονται μαζί. Βέβαια κάποιες φορές διαπληκτίζονται αλλά το παρελθόν δεν μοιάζει με το παρόν…Αυτή η τάξη έχει ακόμα φασαρία. Ο δάσκαλος κάθε μέρα βγαίνει… “κουφός” από τις φωνές τους και με πονοκέφαλο από τις ερωτήσεις τους αλλά πια  η “φασαρία” έχει μετατραπεί σε δημιουργικότητα και κάτι μοναδικό συμβαίνει!!! Τα παιδιά επιτέλους παίζουν μαζί. Έχουν γίνει ομάδα. Μη μου πείτε ότι σε όλους μας  δεν έχει τύχει μια τέτοια τάξη, ή δεν είχατε τέτοιους μαθητές. Το θέμα είναι ο δάσκαλος να ναι εκεί. Λίγο ψυχολόγος, λίγο εφευρέτης, λίγο θεωρητικός, πολύ πρακτικός, πάντα υπομονετικός και πάνω από όλα δημιουργικός σε όλα τα επίπεδα.

Η γνώση δεν έχει σημασία όταν οι μαθητές μας έχουν άλλα να αντιμετωπίσουν και κυρίως  τον εαυτό τους. Πρέπει κάποια παιδιά να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και κάποια άλλα να τιθασεύσουν τον εγωισμό τους για να μπορέσει ο δάσκαλος και οι μαθητές να λειτουργήσουν ως ομάδα για να προχωρήσουν στη γόνιμη γνώση ..Πρέπει ο δάσκαλος να μπορεί να αναγνωρίζει τις ιδιαιτερότητες, να στηρίζει αλλά και να βοηθάει το κάθε παιδί ανάλογα με ό,τι αυτό κουβαλάει στην πλατούλα του από το περιβάλλον του, αλλά και ανάλογα με το χαρακτήρα και την προσωπικότητά του.

Να κοιτάξει να βγάλει προς τα έξω τα καλά στοιχεία και να τιθασεύσει τα αρνητικά.. Και κάθε παιδί που ο δάσκαλος θα βοηθήσει, κάποια στιγμή στο μέλλον το παιδί αυτό θα καταφέρει πολλά περισσότερα από όσα του πρόσδιδε ο περίγυρός του. Ο δάσκαλος έχει τη δύναμη να δώσει φτερά σε ένα παιδί. Αρκεί να προσέξει την ψυχή του..

Άκου δασκαλίτσα

Γελωτοποιός 

“Είσαι σαν βαρέλι, σκέφτεσαι και διδάσκεις σαν βαρέλι.”
Άκου ανθρωπάκο, Βίλχελμ Ράιχ
“When we grew up and went to school,
there were certain teachers who would hurt the children anyway they could
by pouring their derision upon anything we did
exposing every weakness however carefully hidden by the kids.”
Pink Floyd
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Μην κοιτάς αλλού! Σε σένα μιλάω, δασκαλίτσα.
Ναι, σε σένα με το αδύνατο σώμα, το ομοιόμορφο μαύρισμα και τα ωραία ρούχα.
Βαρέλι δεν είναι το σώμα σου, δασκαλίτσα, βαρέλι είναι η ψυχή σου.
Είναι ξύλινη και κούφια η ψυχή σου.

Σε ξέρω καλά, δασκαλίτσα.
Καθόσουν δίπλα μου στο δημοτικό και έτρωγες τα νύχια σου από το φόβο σου. Ήσουν καλή μαθήτρια, αλλά φοβόσουν.
Φοβόσουν τη μητέρα σου, τη δασκάλα σου, τον εαυτό σου.
Γιατί η μητέρα σου ήθελε να είσαι τέλεια και η δασκάλα σου θα σε χλεύαζε αν έκανες κάποιο λάθος ή αν δε θυμόσουν πως γράφεται το «βαρέλι».
Και φοβόσουν τον εαυτό σου, γιατί την προηγούμενη νύχτα η μητέρα σου σε βρήκε να «χαϊδεύεσαι» αντί να διαβάζεις και σου εξήγησε ότι τα «καλά» κορίτσια δεν κάνουν τέτοια πράγματα.

Αλλά τότε δεν έφταιγες εσύ, δασκαλίτσα.
Ήσουν παιδί και ο παιδικός ερωτισμός πρέπει να μένει κρυμμένος κάτω από τα σεντόνια.

Σε θυμάμαι, δασκαλίτσα.
Καθόσουν δίπλα μου στο λύκειο και δεν μπορούσες να σταματήσεις να χτυπάς νευρικά το πόδι σου καθώς επαναλάμβανες, λέξη προς λέξη, κόμμα προς κόμμα, το κείμενο της ιστορίας που είχες αποστηθίσει, χωρίς ποτέ να σε νοιάζει για την Ιστορία, χωρίς ποτέ να σε νοιάζει για τη μόρφωση, έχοντας στο μυαλό σου μόνο το φόβο της αποτυχίας και μια σχολή με πολλά «μόρια», με πολλές πιθανότητες επαγγελματικής αποκατάστασης.

Ήθελες κι εσύ να φιλήσεις ένα αγόρι, να κάνεις έρωτα με ένα αγόρι, όπως έκαναν οι άλλες, οι τσούλες, αλλά δεν είχες καιρό για τέτοια. Αλλά τότε δεν έφταιγες εσύ, δασκαλίτσα.

Ήσουν στην εφηβεία και η εφηβική σεξουαλικότητα πρέπει να μένει κρυμμένη στις τουαλέτες.

Σε γνωρίζω, δασκαλίτσα.
Καθόσουν δίπλα μου στο αμφιθέατρο, σε μια σχολή που δε σου έδινε τίποτα, αλλά θα την τελείωνες, γιατί χρειαζόσουν το πτυχίο για να συνεχίσεις να φοβάσαι μη μείνεις άνεργη πτυχιούχος.
Είχες οργανωθεί σε μια κάποια νεολαία, όχι γιατί είχες ιδανικά, αλλά γιατί αυτοί θα σε βοηθούσαν να βρεις μια δουλειά, για να συνεχίσεις να φοβάσαι –μην τη χάσεις.
Και μια νύχτα πηδήχτηκες με κάποιο συμφοιτητή σου, αλλά δεν ένιωσες τίποτα, παρά μόνο πόνο, κι αυτός έφυγε περήφανος που σε είχε πονέσει. Τότε έφταιγες, δασκαλίτσα, γιατί ήσουν πια ενήλικη.

Σε ξέρω, δασκαλίτσα. Την πρώτη μέρα που πήγες στο σχολείο κουβαλούσες στην τσάντα σου τη Μοντεσόρι και τον Νηλ. Αλλά γρήγορα κατάλαβες ότι είναι δύσκολο να διδάσκεις την ελευθερία, ίσως να ντράπηκες ή και να ζήλεψες τους άλλους δασκάλους που γελούσαν με την παρθενική αφέλεια σου.

Η ξύλινη ψυχή σου δεν το άντεξε και έστειλες τη Μοντεσόρι τιμωρία στη γωνία, μαζί με τα παιδιά που ήθελαν να παίζουν αντί να αποστηθίζουν.

Σε θυμάμαι, δασκαλίτσα.
Να διαβάζεις ολημερίς τα περιοδικά γάμου και να ονειρεύεσαι τον πρίγκιπα που θα σε παντρευτεί. Όχι αυτόν που θα σε αγαπήσει και θα απελευθερώσει το σώμα σου, αλλά εκείνον που θα σε πάει στην εκκλησία, που θα σου κάνει δεξίωση σε καλό εστιατόριο, εκείνον που θα γεμίσει την κούφια σου ψυχή με πράγματα.

Και όταν ο νόμιμος σύζυγος δε σε ικανοποίησε σεξουαλικά έψαχνες αλλού για την ηδονή ή παραδόθηκες στην κατάθλιψη.
Και έφταιγες εσύ, που η μοιχεία έπρεπε να μένει κρυμμένη κάτω από τις λέξεις.

Σε ξέρω, δασκαλίτσα.
Έκανες παιδιά με έναν άντρα που δεν αγαπούσες και τα έμαθες να σε φοβούνται, να σε υπακούουν. Ακριβώς όπως σε φοβούνταν και σε υπάκουαν οι μαθητές σου.

Και το μόνο που περίμενες ήταν το καλοκαίρι, για να ξεχαστείς με ένα «άρλεκιν» στην παραλία, αφού κανείς δεν έδινε πλέον σημασία στο ρημαγμένο σου σώμα.

Σε βλέπω, δασκαλίτσα.
Πέρασες πια την εμμηνόπαυση και έχεις μείνει μόνη –όπως ήσουν σε όλη σου τη ζωή. Ο άντρας σου σε άφησε για μια που «δεν μπορείς να καταλάβεις τι της βρήκε» και τα παιδιά σου σε αποφεύγουν όσο πιο διακριτικά μπορούν.
Και τώρα περιμένεις τη σύνταξη, για να μένεις στο σπίτι και να βλέπεις σαπουνόπερες όλη μέρα –μόνη.

Και γιατί στα λέω όλα αυτά;
Ο ανθρωπάκος μέσα μου –γιατί ναι, έχω κι εγώ έναν τέτοιο και παλεύω να τον ξεφορτωθώ- μου λέει να μη μιλήσω, να μη γράψω, να μη φανερωθώ.
Γιατί δε θέλει να δείξει ότι φοβάται.
Τι φοβάται;

Εσένα φοβάμαι, δασκαλίτσα.
Γιατί εσύ, μια ξύλινη γυναίκα, θα θελήσεις να κάνεις το παιδί μου ξύλινο σαν κι εσένα.
Θα το μάθεις να μισεί το σώμα του και να κρύβει τον ερωτισμό του.
Θα το μάθεις να μη σκέφτεται, αλλά να αποστηθίζει, για να ανταπεξέλθει στις οδηγίες που σου έστειλε ο ξύλινος υπουργίσκος. Αλλά πρωτίστως θα το μάθεις να φοβάται.

Σε τρέμω, δασκαλίτσα.
Επειδή είσαι ανικανοποίητη κι επειδή μισείς τη ζωή, θα προσπαθήσεις να την πνίξεις μέσα στο σώμα του παιδιού μου, απ’ όπου αναβλύζει ανεξέλεγκτα.

Θα προσπαθήσεις να φτιάξεις αυτόματες μηχανές φόβου, που θα υπακούουν επειδή φοβούνται, που θα μαθαίνουν επειδή φοβούνται, που θα ζουν επειδή φοβούνται.

Αλλά δε θα σ’ αφήσω, δασκαλίτσα.
Δε θα σε αφήσω να καταστρέψεις το παιδί μου.
Θα του αποκαλύψω πόσο ξύλινη είσαι, πόσο κούφια, πόσο μικρή, πόσο δασκαλίτσα.
Θα τον πάρω από τα περιποιημένα νύχια σου ακόμα κι αν χρειαστεί να βγει από την κοινωνία.
Γιατί η κοινωνία σου, δασκαλίτσα, στηρίζεται στο φόβο και στο μίσος.

Η κοινωνία είσαι εσύ, δασκαλίτσα.
Ξύλινη και κούφια.

Κι εγώ θα μάθω στο παιδί μου να βάζει φωτιές! …Και πάνω από τις φλόγες του παλιού κόσμου θα ακούει την «Ωδή στη Χαρά». Χωρίς να φοβάται.-

Έμμα Γκόλντμαν

  «Το δικαίωμα όλων σε όμορφα και λαμπερά πράγματα» Οδόφραγμα κριτικής, ανέργων και φτωχών

Σαν σήμερα, στις 14 Μαΐου του 1940, έφυγε από τη ζωή η Έμμα Γκόλντμαν, θεωρούμενη πρότυπο επαναστάτριας φεμινίστριας, κατά το δεύτερο κύμα του φεμινιστικού κινήματος. Σε όλο το πρώτο μισό του 20ού αιώνα συνέβαλλε καθοριστικά στην ανάπτυξη του αναρχισμού στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη.

Στην διάρκεια της περιπετειώδους ζωής της συνελήφθη το 1901 κατηγορούμενη για τη δολοφονία του Αμερικανού προέδρου Γουίλιαμ Μακίνλι, έγινε μάρτυρας της ρωσικής επανάστασης το 1917 και έλαβε μέρος στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο το 1936. 

Γεννημένη στη Λιθουανία το 1868, μεγάλωσε σε εβραϊκό γκέτο, ενώ μετανάστευσε στις ΗΠΑ στα δεκαεπτά της χρόνια. Στη ζωή της υπέστη φυλακίσεις στις ΗΠΑ ως υποκινήτρια ταραχών, ως κατηγορούμενη για τη δολοφονία του προέδρου Μακίνλι ακόμη και επειδή μοίραζε προκηρύξεις υπέρ της αντισύλληψης.

Μέσα σε όλη αυτή τη δράση, υπήρξε πολυγραφότατη και εξέφραζε τις απόψεις της με κάθε ευκαιρία πάνω στα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν μέχρι σήμερα την ανθρώπινη σκέψη.

Αποσπάσματα από ομιλίες και κείμενα της Έμμα Γκόλντμαν:

«Τι είναι πατριωτισμός», 1918 (λόγος που εκφώνησε στο Σαν Φρανσίσκο)

-Έπαρση, αλαζονεία και εγωισμός είναι τα βασικά συστατικά του πατριωτισμού. Επιτρέψτε μου να το εξηγήσω. Ο πατριωτισμός υποθέτει ότι ο πλανήτης μας είναι χωρισμένος σε μικρά κομμάτια, το καθένα από τα οποία περιβάλλεται από μια σιδερένια πόρτα. Όσοι είχαν την τύχη να γεννηθούν σε ένα συγκεκριμένο κομμάτι θεωρούν τους εαυτούς τους πιο ευγενείς, πιο καλούς, πιο μεγαλοπρεπείς, πιο έξυπνους από εκείνους που κατοικούν σε οποιοδήποτε άλλο σημείο της γης. Είναι, ως εκ τούτου, καθήκον όλων όσων ζουν σε αυτό το σημείο να πολεμήσουν, να σκοτώσουν και να πεθάνουν στην προσπάθεια να επιβάλλουν την υπεροχή τους σε όλους τους υπόλοιπους […]. Όταν ένα παιδί, λοιπόν, γίνεται πλέον ενήλικο άτομο είναι πλήρως πεπεισμένο ότι είναι ο εκλεκτός του ίδιου του Θεού για να υπερασπιστεί τη χώρα του εναντίον της επίθεσης ή της εισβολής οποιουδήποτε αλλοδαπού… -Το πνεύμα του μιλιταρισμού έχει διεισδύσει σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Πράγματι, είμαι πεπεισμένη ότι ο μιλιταρισμός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος εδώ (στις ΗΠΑ) παρά οπουδήποτε αλλού εξαιτίας των υποσχέσεων που δίνει ο καπιταλισμός σε αυτούς που επιθυμεί να καταστρέψει. -Όταν θα έχουμε καταλάβει το πατριωτικό ψέμα, θα έχουμε ανοίξει το δρόμο για το μεγάλο οικοδόμημα, όπου όλοι θα πρέπει να είμαστε ενωμένοι σε μια παγκόσμια αδελφότητα, μια πραγματικά ελεύθερη κοινωνία.

«Η αποτυχία του Χριστιανισμού», (άρθρο στο περιοδικό Mother Earth το 1913)

-Παντού και πάντα, από την γέννεσή του, ο Χριστιανισμός μετατρέπει τη γη σε μια κοιλάδα δακρύων. Πάντα κρατάει απ’ τη ζωή ένα αδύναμο, άρρωστο κομμάτι, πάντα ενσταλάζει το φόβο στον άνθρωπο μετατρέποντάς τον σε ένα διπλό ον, του οποίου οι ενέργειες χαραμίζονται στην πάλη ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή. Υποτιμώντας το σώμα ως κάτι κακό, ως την αιτία κάθε αμαρτωλού πράγματος, ο άνθρωπος ακρωτηριάζει την ύπαρξή του μέσα στη μάταιη προσπάθειά του να κρατήσει την ψυχή του καθαρή, ενώ το σώμα του σαπίζει…

«Η απογοήτευσή μου στη Ρωσία», 1923

-Καμία επανάσταση δεν μπορεί να επιτύχει ως παράγοντας απελευθέρωσης εκτός αν τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την συνέχισή της είναι παρόμοιου πνεύματος και τάσης με τους σκοπούς που πρέπει να επιτευχθούν. Επανάσταση είναι η άρνηση του υπάρχοντος, μια βίαιη διαμαρτυρία ενάντια στην απανθρωπιά του ανθρώπου απέναντι σε άνθρωπο [..]. Είναι ο καταστροφέας των κυρίαρχων ιδεών, στις οποίες ένα σύνθετο σύστημα αδικίας, καταπίεσης και λαθών οικοδομήθηκε από την άγνοια και την κτηνωδία.

«Ζώντας τη ζωή μου», 1931

-Δεν πίστεψα ποτέ ότι ένας σκοπός για ένα όμορφο ιδανικό -για τον αναρχισμό, για τον ερχομό της ελευθερίας πάνω από τις συμβάσεις και τις προκαταλήψεις- πρέπει να απαιτεί την άρνηση της ζωής και της χαράς. Επέμενα ότι ο Σκοπός μας δεν μπορούσε να περιμένει από μένα να γίνω μοναχή και πως το κίνημά μας δεν επρόκειτο να μετατραπεί σε μοναστήρι. Αν αυτό σήμαινε όλο αυτό, εγώ δεν το ήθελα. «Θέλω ελευθερία, το δικαίωμα της έκφρασης, το δικαίωμα του καθενός σε όμορφα και λαμπερά πράγματα». Αυτό σήμαινε ο Αναρχισμός για μένα, και θα το ζούσα στο πείσμα ολόκληρου το κόσμου […]. Ναι, ακόμα και αν το καταδίκαζαν οι πιο κοντινοί μου σύντροφοι, εγώ θα ζούσα το ιδανικό μου.

Η πολιτική απάθεια ως σύμπτωμα

http://eagainst.com

Η πολιτική απάθεια είναι ένα φαινόμενο που απασχόλησε και απασχολεί πολλούς διανοούμενους και κοινωνικούς επιστήμονες. Αποτελεί παθολογικό σύμπτωμα μιας κοινωνίας που χάνει την δημιουργικότητα της και σκάβει βαθειά τα θεμέλια του μαρασμού της. Αν προσπαθούσαμε να δώσουμε ένα ορισμό της πολιτική απάθειας, θα λέγαμε ότι είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία οι άνθρωποι ως σύνολο παύουν να λειτουργούν ως ενεργά πολιτικά υποκείμενα, παύουν να θεωρούν εαυτούς ικανούς να αναλάβουν την ευθύνη της λήψης αποφάσεων που καθορίζουν την ζωή τους, τέλος, παύουν να γίνονται δημιουργοί νέων αξιών, εκφραστές μιας διαφορετικής κοινωνικής θέσμισης ή οραματιστές μιας ουτοπίας του «μη-είναι-ακόμη», αγνοώντας κάθε έννοια αυτονομίας. Αντίθετα ακολουθούν μια στάση η οποία είναι παθητική, εσωστρεφής, ατομικιστική ή όπως λέει και ο Κ. Καστοριάδης προτιμούν την «ησυχία από την ελευθερία».
Το φαινόμενο της πολιτικής απάθειας δεν εξηγείται μόνο με οικονομικούς και πολιτικούς όρους, αλλά έχει κυρίως ψυχολογική βάση . Όπως φαίνεται και από την ίδια την ρίζα της λέξης, η «απάθεια» προέρχεται από το στερητικό α και το ουσιαστικό Πάθος. Η λέξη Πάθος, από το ρήμα πάσχω, στη φιλοσοφία έχει νόημα αρνητικό, δηλώνει την συναισθηματική προσκόλληση σε ένα αντικείμενο σε τόσο μεγάλο βαθμό ώστε να χάνεται η κυριαρχία την λογικής σκέψης, κάτι που φυσικά οδηγεί στην ψυχική αδυναμία και στην εξάρτηση. Ειδικά οι θετικιστικές φιλοσοφίες και η θρησκευτική μεταφυσική θεωρούν τα πάθη ως ελαττώματα που πρέπει εξαλειφθούν προκειμένου να κυριαρχήσουμε στον εαυτό μας. Αντίθετα στην ποίηση, στην λογοτεχνία, στην τέχνη, το πάθος έχει συνδεθεί με τον άκρατο ενθουσιασμό, την επιμονή στην επίτευξη ενός υψηλού στόχου, την ψυχική εκείνη διάθεση που οδηγεί στην υπέρβαση του εαυτού. Το πάσχειν έχει τραγική υπόσταση και προκαλεί στο κοινό δέος και σεβασμό για τον ήρωα που θυσιάζει και θυσιάζεται προκειμένου να πετύχει το στόχο του, ο οποίος δεν είναι στόχος εγωιστικός αλλά έχει μια κοινωνική και κοσμική διάσταση. Επομένως, η διαλεκτική του πάθους αναδύει νέες μορφές• ενώ καταστρέφει το παλιό, δημιουργεί καινούργιες αξίες και νοηματοδοτεί εξ’ αρχής τον κόσμο. Το πεδίο όμως όπου το πάθος αναδεικνύει θετικά την δημιουργικότητα του είναι η Πολιτική. Η πολιτική ως η δημιουργία νέων θεσμών και όχι ως μικροκομματικό συμφέρον. Το πάθος στην πολιτική λοιπόν όταν εκφράζει καταστροφικότητα συνδέεται με την ανατροπή μιας κατεστημένης συνθήκης. Ακυρώνει την υπάρχουσα δομή μιας κοινωνίας και αμφισβητεί την κυρίαρχη εξουσία, συνάδει με το πρόταγμα της ελευθερίας και θέτει τα θεμέλια της επαναστατικής συνείδησης. Όταν οι αρχαίοι Αθηναίοι ανέφεραν το «Αστυνόμους Οργάς» (το αστυνόμους εδώ δεν έχει καμία σχέση με τα γουρούνια, αλλά με τους νόμους του Άστεως και το Οργάς σημαίνει το πάθος, την έντονη θέληση για κάτι) εννοούσαν ακριβώς αυτό: την ενθουσιώδη ορμή για την θέσμιση των νόμων της πόλεως, ή πιο απλά την παθιασμένη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Δυστυχώς το συλλογικό «πολιτικό πάθος» δεν εκφράστηκε παρά σε ελάχιστες στιγμές της ιστορίας. Το βλέπουμε να κυριαρχεί στην δημοκρατική Αθήνα του 5ου αιώνος, στις απαρχές της Γαλλικής επανάστασης, στις εργατικές εξεγέρσεις του 1848, στην Παρισινή κομμούνα του 1871, στη μεγάλη απεργία του 1905 στην Πετρούπολη της Ρωσίας, στα σοβιέτ του 1917 της επίσης αντιτσαρικής Ρωσίας, στην Ισπανικό εμφύλιο του 1936, το Μάη του 1968 και φυσικά σπέρματα του υπάρχουν σε πολλά αυτόνομα και αντι-εξουσιαστικά κινήματα της σημερινής εποχής.
Το ερώτημα όμως που αναδύεται είναι, γιατί το πάθος για το πολιτικό-κοινωνικό γίγνεσθαι να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα; Γιατί οι άνθρωποι αποτραβιούνται στην ιδιωτική τους ζωή και αφήνουν το κάθε τυχάρπαστο/ους να κατευθύνει/ουν τη μοίρα του; Τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους να μην αγωνίζονται για την χειραφέτηση τους, όταν απειλούνται τα πιο απλά, αλλά ζωτικά, συμφέροντα τους και το χειρότερο να επιδοκιμάζουν και να συναινούν στους αυταρχικούς κανόνες που τους επιβάλλονται; Τι οδηγεί τον Βίλχελμ Ράϊχ να γράφει ..«ότι εκείνο που πρέπει να εξηγηθεί δεν είναι γιατί κλέβει ο πεινασμένος ή γιατί απεργεί το θύμα της εκμετάλλευσης, ο εργάτης, αλλά γιατί δεν κλέβει και δεν απεργεί;» που φυσικά παραπέμπει στο συμπέρασμα: «Το κύριο ζήτημα δεν είναι να αποκτήσει ο πολίτης συνείδηση της κοινωνικής του ευθύνης – αυτό εξυπακούεται. Το ζήτημα είναι τι αναστέλλει, τι αναχαιτίζει τη συνειδητοποίηση της κοινωνικής του ευθύνης». Και για να μιλήσουμε για το σήμερα, τι είναι αυτό που οδηγεί εκατομμύρια ανθρώπους να θεωρούν παράφρονες και κομπλεξικούς αρχηγίσκους σαν τους μόνους ικανούς για την λύση των προβλημάτων τους και το ξεπέρασμα της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης;
Παραφράζοντας τον Νίτσε που λέει ότι πρέπει να γραφτεί μια ιστορία της «Φυσιολογίας της ηθικής», έτσι και εμείς σήμερα πρέπει να γράψουμε μια Φυσιολογία της Απάθειας. Ο Γάλλος Εtienne de la Βoetie (1530-1563), από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό στο έργο του «Πραγματεία περί εθελοδουλείας» (εκδ. Πανοπτικόν – 2002), αδυνατεί να κατανοήσει αυτό το φαινόμενο. Περιγράφει με γλαφυρό και κοροϊδευτικό τρόπο το πώς οι λαοί επιτρέπουν στον εαυτό τους να κυβερνώνται από ένα βασιλιά, ενώ θα μπορούσαν έτσι απλά, με το να μην θέλουν, να ανατρέψουν αυτή την κατάσταση, χωρίς καν να χυθεί μια σταγόνα αίματος. Αναφέρει επίσης ότι οι άνθρωποι επιλέγοντας να ζουν σε αυταρχικές δομές δεν είναι ούτε άνθρωποι – καθώς η ελευθερία αποτελεί φυσική κατάσταση του είδους – αλλά ούτε και ζώα, γιατί ακόμα και τα ζώα όταν περιοριστεί η ελευθερία τους ή όταν βρίσκονται σε συνθήκες αιχμαλωσίας αντιστέκονται τόσο έντονα που φτάνουν στο σημείο να αυτοτραυματίζονται.
Επομένως η απουσία πάθους για τη πολιτική ή αλλιώς, η διαστροφή του πάθους, με την αρνητική του σημασία, ως αδυναμία ελέγχου του εαυτού μας αλλά και ως ασυνείδητη επιθυμία που πάση θυσία πρέπει να ικανοποιηθεί, βασιλεύει στις εξουσιαστικές με καπιταλιστικό προσανατολισμό κοινωνίες. Στρέφεται σε υποκατάστατα και τρέφεται από αυτά, η δε δυναμική του είναι τέτοια που εύκολα αποκτά δομικά κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα ο υπερβολικός καταναλωτισμός, η θρησκεία (ειδικά εδώ διαπιστώνουμε ένα παράλογο πάθος πολύ έντονο και διαδεδομένο που ξεπερνάει κάθε φαντασία), η προσήλωση στα κόμματα, το lifestyle και ο εμπορικός αθλητισμός (ποδόσφαιρο κλπ.). Δεν θα ήταν παράλογο αν λέγαμε ότι ολόκληρη η οικονομία και η θέσμιση της βασίζεται σε αυτού του είδους τα αρνητικά πάθη. Το σύνολο της παραγωγικής διαδικασίας με όλες τις αλλοτριωτικές της συνέπειες αναλίσκεται ακριβώς πάνω στην παράλογη ικανοποίηση των παραπάνω ψευδο-αναγκών. Φαίνεται ότι το πάθος του οικονομισμού σκοτώνει το πάθος για ελευθερία. Δεν είναι δύσκολο επομένως να καταλάβουμε ότι αυτά τα πάθη καλλιεργούνται από την ίδια την κοινωνία που αναπόφευκτα δημιουργούν και τις αντίστοιχες δομές, την ιεραρχία, τις σχέσεις ανταγωνισμού και εξουσίας, για χάρη των οποίων οι άνθρωποι αναγκάζονται να θυσιάσουν κάθε έννοια πολιτικής χειραφέτησης και προτάγματος της αυτονομίας. Την ίδια στιγμή, η κυρίαρχη εξουσία εκμεταλλευόμενη αυτή τη κατάσταση καλλιεργεί μέσα από την εκπαίδευση, την οικογένεια, τη θρησκεία και τα ΜΜΕ τα ατομικά υπερ-εγώ, τις ασυνείδητες δηλαδή παραστάσεις που έχουν υφή καταναγκασμού και που ταυτίζονται με τα παραπάνω πρότυπα ώστε να τα αναπαράγουν.
Οι Μαρξιστές δεν έδωσαν ποτέ σημασία στη κοινωνιολογία της απάθειας. Δεν αναγνώρισαν ποτέ αυτό το φαινόμενο, αν και υπήρχαν οι προϋποθέσεις για να διαπιστώσουν ότι η απάθεια ως ένα βαθμό απορρέει από την αλλοτρίωση που γεννούν οι παραγωγικές σχέσεις. Μάλλον οι μαρξιστές ενδιαφέρθηκαν περισσότερο για την κυριαρχία της πρωτοπορίας του κόμματος παρά για το πώς σκέφτονταν και αισθάνονταν οι μάζες ώστε να οδηγηθούν γρηγορότερα στην επανάσταση. Θεώρησαν την επανάσταση ως μια κοινωνική πρακτική που θα την έφερνε το πλήρωμα του χρόνου με γραμμικό και αιτιοκρατικό τρόπο.
Από την άλλη ο Κορνήλιος Καστοριάδης, αν και γενικά θεωρεί ότι δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη φύση στο άνθρωπο, με την έννοια της αναλλοίωτης ουσίας, στα ώριμα έργα του πιστεύει ότι ο άνθρωπος είναι κατά βάση οκνηρός, ότι από τη φύση του ρέπει σε συμπεριφορές που τον καθιστούν παθητικό και αδιάφορο. Προφανώς ο μεγάλος διανοητής της αυτονομίας κουράστηκε να αντικρίζει τους ανθρώπους να προτιμούν τις τηλεοπτικές σαπουνόπερες και τα φανταχτερά αμάξια από τον αγώνα για την ελευθερία, που θα τους εξασφάλιζε όχι καλύτερα μεροκάματα και καλύτερες συνθήκες εργασίας, αλλά την ίδια τη συμμετοχή τους στην διαμόρφωση των θεσμών, κάτι που αυτή τη στιγμή που μιλάμε γίνεται από μια ομάδα αμόρφωτων, κερδοσκόπων και πολιτικά ανίκανων εξουσιαστών. Κατέληξε δε σε αυτό το συμπέρασμα ύστερα από δεκαετίες αγώνων σε όλα τα επίπεδα.
Το ερώτημα λοιπόν της πολιτικής απάθειας παραμένει ανοικτό και θα πρέπει να απασχολήσει όλους όσους θέλουν να ασχοληθούν σοβαρά με το ζήτημα της κοινωνικής χειραφέτησης. Οφείλουμε να δούμε την κοινωνική επανάσταση όχι σαν μια αναλαμπή της ιστορίας που πραγματοποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα, αλλά ως διαδικασία θεσμική, ως πραγματικότητα της καθημερινής ζωής που συντελείται με αστείρευτη ενέργεια, δημιουργικότητα, φαντασία και φυσικά πάθος για ζωή και ελευθερία.

ΟΙ ΛΕΥΚΕΣ, Ο ΛΟΡΚΑ ΚΙ Ο ΕΛΥΤΗΣ

ΟΙ ΛΕΥΚΕΣ, Ο ΛΟΡΚΑ ΚΙ Ο ΕΛΥΤΗΣ

ΜΑΚΡΗ ΔΩΡΑ

Παρουσίαση

...Κι ήρθε η μέρα, που τα μάγια έπρεπε να λυθούν, αφού η κόρη έκλεινε πια τα δεκαοχτώ. Έπρεπε να βγει από το δώμα, να περπατήσει μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Γεμάτη σοφία από την πολύχρονη μελέτη, θαρρούσε, πως όλο τον κόσμο γνώριζε. Η πόρτα άνοιξε και θέλησε να ορμήσει έξω, χαρούμενη. Σκέφτηκε, ότι είχε μελετήσει τους ανθρώπους από χιλιάδες περπατησιές. Είχε όμως ξεχάσει. Τη δική της.
Κι εκεί απόμεινε μετέωρο το γυμνό πέλμα της, μα ύστερα, αργά-αργά, άρχισε να κατεβαίνει στη γη. Κι ήταν σαν να ταράχτηκε συθέμελα το κορμί της στην πρώτη επαφή με το φρέσκο χώμα. Κάθε κύτταρο της καμάρας της γεύτηκε τη γη για πρώτη φορά. Ανιχνευτικά με φόβο στην αρχή κι ύστερα με βιασύνη. Και μια χαρά ανείπωτη. Για την πρώτη της φορά.
Οι Μοίρες παρατηρούσαν σκεφτικές. Ήταν η ώρα τους να φύγουν. Κι εκεί άφησαν ένα τελευταίο χαμόγελο.
«Τώρα είσαι έτοιμη» της είπαν, «για τη ζωή».
- Να περπατάς γερά, φώναξε η πρώτη.
- Να περπατάς, χωρίς φόβο, έκανε η δεύτερη,
- Να περπατάς, πάντα ως το τέλος, ευχήθηκε η τρίτη. Και χάθηκαν στο δάσος. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Πρόλογος
Α' ΜΕΡΟΣ Παραμυθίες
1. Το Παραμύθι κι οι περπατησιές
2. Οι άνθρωποι ξωκλήσια
3. Ευγνωμοσύνη
4. Θάλασσα, πικροθάλασσα
5. Πνιξ'το στο καζάνι!
6. Τωρινή, παντοτινή αγαπημένη
7. Το όνειρο
8. Κληρονομιά
9. Ένας λύκος
10. Το διάσελο
11. Τα παρατημένα
12. Τα παιδιά μου
13. Το κρεβάτι
14. Τα παπούτσια
15. Οι κλωστές του αργαλειού
16. Το δέντρο της ζωής
17. Επισκέπτες
18. Χρονικό μιας κηδείας
19. Το σημάδι
20. Το θαύμα
21. Τέλειος κόσμος
22. Η ρόκα της ζωής
23. Η ντιζέζα
24. Ο παππούς και οι ληστές
25. Ο χαρατσής και το τατουάζ
26. Οι Πόντιοι, ο κεμεντζές τους κι εμείς οι άλλοι
27. Το χαμόγελο μιας απόψυξης
28. Το μαράζι
29. Τα μάγια
30. Το μαχαίρι
31. Το χαστούκι της πολιτικής
32. Νοσταλγία
33. Η λογική και η καρ(υ)διά
34. Το καλό και το Κακό
35. Ελενίτσα και Ελένη
36. Ο ιππότης
37. Ο Τάφος του Βουτηχτή
38. Οι λεύκες, ο Λόρκα κι ο Ελύτης
39. Παλλίρροια
40. Τα θρησκευτικά
Β' ΜΕΡΟΣ Τα χαρμόλυπα
41. Το σεξ
42. Τα τσιτάτα
43. Μαύρα γυαλιά
44. Κλιμακτήριος
45. Η απιστία
46. Τα γενέθλια της Μάνας
47. Τα φινετσάτα κορίτσια
48. Ο μανάβης
49. Αλμοδοβαρίτιδα
50. Χριστουγεννιάτικο σούσι
51. Η μητρότητα
52. Εφηβεία
53. Το δικό μου Ισλάμ
54. Χωρίον Λιβαδερόν
55. Η πράσινη
56. Ο Αριστοτέλης της Κόρντοβας
57. Ο δημοσιογράφος
58. Η ζαρτιέρα
59. Το κεχρί
60. Φροϊλάιν Λόιμπεργκ
61. Ανθρωποπαγίδες
62. Τραχανάς
63. Μπαμπάδες θυγατέρων
64. Οχάιο-Μαδρίτη
65. Πρόταση γάμου
66. Άντρας
67. Μια μέρα

Λεπτομέρειες

ISBN13	9789605790516
Εκδότης	ΤΑΞΙΔΕΥΤΗΣ
Χρονολογία Έκδοσης	Μάρτιος 2016
Αριθμός σελίδων	312
Διαστάσεις	21x14

Πειράματα Παβλώφ και κοινωνικός έλεγχος

---

Σε πολλές περιπτώσεις και στιγμές της καθημερινότητάς μας, διαπιστώνουμε ότι οι αντιδράσεις των ανθρώπων ποικίλλουν και πολλές φορές διαφοροποιούνται σημαντικά. Είναι δεδομένο, ότι η κάθε εξουσία επιδιώκει την ομοιογένεια και ομοιομορφία της ανθρώπινης συμπεριφοράς με βάση τα δικά της «πιστεύω» και ιδανικά. Οι τρόποι επίτευξης αυτών των στόχων ποικίλλουν και είναι βέβαιο ότι στην σύγχρονη εποχή έχουν πολλαπλασιαστεί οι μέθοδοι χειραγώγησης και μάθησης. Έτσι στους κλασσικούς θεσμούς της εκπαίδευσης, της οικογένειας, του στρατού, της θρησκείας κ.ά. προστέθηκαν ή ενισχύθηκαν άλλες συνήθειες που «θεσμίζουν» συμπεριφορές, όπως το internet με τις overdose πληροφορίες/ειδήσεις, το facebook με την νέα διάσταση στην έννοια και αντίληψη της φιλίας και φυσικά της τηλεόρασης. Για να πραγματοποιηθεί, όμως, η χειραγώγηση απαραίτητη είναι η διαδικασία της μάθησης. Και η οποία έχει ταυτιστεί μαζί με την έννοια της μόρφωσης ως θετικό παράγωγο της ανθρώπινης εξέλιξης, κάτι που όμως δεν βλέπουμε να συμβαίνει καθολικά και την οποία διαχωρίζουμε από την έννοια της καλλιέργειας. Για κάποιους η μάθηση είναι ένα άθροισμα γνώσεων, οι οποίες είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ερεθίσματος – αντίδρασης, ενώ για κάποιους άλλους η μάθηση είναι μια διαδικασία ανάπτυξης νέων διαισθήσεων και ικανοτήτων, οι οποίες επέρχονται από την αναδιαμόρφωση μιας προηγούμενης κατάστασης.
Σίγουρα ο άνθρωπος μέσω της εμπειρίας και της πράξης απέκτησε με επίκτητο τρόπο την γνώση εκείνη που είναι κάθε φορά απαραίτητη για την βέλτιστη και ασφαλή εξέλιξη του. Η συγκεκριμένη διαδικασία μάθησης δεν φιλτράρεται μέσα από μηχανισμούς και ιεραρχικές δομές και γι’ αυτό και αποτελεί ουσιαστική και εποικοδομητική καλλιέργεια της σκέψης. Εάν ίσχυε ότι «ένας μορφωμένος λαός εύκολα οδηγείται, αλλά δύσκολα παρασύρεται, εύκολα κυβερνάται, αλλά δύσκολα σκλαβώνεται», τότε ο ελλαδικός χώρος που παρουσιάζει υψηλό ποσοστό μορφωτικού επιπέδου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν θα καταδυναστεύονταν από ντόπιους και μη εξουσιαστές. Ενώ και οι φυλακές θα ήταν άδειες εάν πιστέψουμε τη ρήση του Κοσμά του Αιτωλού («όπου ανοίγει ένα σχολείο, κλείνει μια φυλακή»…).
Εάν προσέξουμε, επίσης, τις κοινωνικές επαναστάσεις που έγιναν μετά το 19ο αι. στην Ευρώπη, θα διαπιστώσουμε ότι στο σύνολο τους έλαβαν χώρο σε περιοχές με μέτρια ή χαμηλά ποσοστά εκπαίδευσης (π.χ. αγροτικές ή ημιαγροτικές περιοχές), με εξαίρεση την εξέγερση του Μάη του ’68, ο οποίος όμως και αυτός ένα μήνα μετά την εξέγερση… ψήφισε Ντε Γκώλ για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Μήπως, λοιπόν, ο «δια βίου» εκπαιδευμένος/καταρτισμένος άνθρωπος, μέσα από την πολυετή κρατική εκπαιδευτική διαδικασία, απελαύνει σταδιακά αφανώς και αθόρυβα εκείνα τα εγγενή χαρακτηριστικά που θα του επιτρέψουν να απελευθερωθεί; Μήπως επιδιώκεται, ώστε οι μαθητές που ολο-ημερεύουν στα σχολεία ή οι φοιτητές μακράς διάρκειας με master/ph.d/post doc., να μην αποτελούν απλώς τους εν δυνάμει τεχνοκράτες του συστήματος αλλά τους απενεργοποιημένους και ουσιαστικά απασφαλισμένους διατηρητές του; Οι οποίοι μπορεί, στη πλειοψηφία τους, να εναντιώνονται, να διαδηλώνουν, να παροτρύνουν και εν τέλει να χειροκροτούν το σπάσιμο των τραπεζών, για παράδειγμα, αλλά να μην διαθέτουν τον «αυθορμητισμό» της ενεργητικής δράσης;
Έχουν περάσει παραπάνω από εκατό χρόνια από τότε που ο φυσιολόγος Ιβάν Παβλώφ εφάρμοσε ένα πείραμα με σκύλους για να παρατηρήσει τη διαδικασία της μάθησης μέσω των εξαρτημένων ανακλαστικών. Το πείραμα είχε σχεδιαστεί ως εξής: Τόσο κατά την εμφάνιση όσο και κατά τη λήψη του φαγητού από τον σκύλο ακουγόταν ο κτύπος από ένα καμπανάκι. Αυτό επαναλήφθηκε για αρκετές ημέρες. Ύστερα ακούστηκε το καμπανάκι, αλλά χωρίς να παρουσιαστεί η τροφή. Τότε παρατηρήθηκε η έκκριση σάλιου από το σκύλο παρ’ όλο που δεν βλέπει και δε γεύεται καμιά τροφή. Όλες τις προηγούμενες ημέρες ο σκύλος είχε συνδυάσει τον ήχο της καμπάνας με την εμφάνιση και τη λήψη της τροφής. Το ίδιο, λοιπόν, περιμένει και τώρα. Ο οργανισμός του λοιπόν προετοιμάζεται κατάλληλα. Ο εγκέφαλος του, θεωρώντας ότι το γενικό πλαίσιο αναφοράς είναι και αυτή τη φορά το ίδιο, στέλνει μήνυμα στο σώμα του να προετοιμασθεί για τη λήψη της τροφής. Αρχίζει, λοιπόν, να έχει έκκριση σάλιου χωρίς όμως αυτή τη φορά να υπάρχει τροφή. Το συγκεκριμένο πείραμα ο Pavlov το εφάρμοσε σε διάφορα είδη σκύλων καθώς και σε άλλα ζώα όπως γάτες, ποντίκια, χιμπαντζήδες κ.ά. θεμελιώνοντας τη θεωρία του για τα εξαρτημένα ανακλαστικά. Αλλά αυτά τα δεδομένα δεν ορίζονται μόνο σε μη ανθρώπινα όντα, αφού ο John Watson εφάρμοσε τη θεωρία του Pavlov σε ένα νήπιο, τον μικρό Albert, προκαλώντας του εξαρτημένες αντιδράσεις σε πολλά αντικείμενα. Με τον ίδιο τρόπο, λοιπόν θα αντιδρούσε και ένα παιδί, όταν μαζί με το κουδούνισμα δεν εμφανιζόταν το κουτάλι με το φαγητό.
Σύμφωνα με τον μπιχεβιορισμό (συμπεριφορισμό), εκφραστές του οποίου είναι οι Pavlov, Watson κ.ά. δεν έχουν σημασία οι εσωτερικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια της μάθησης, αλλά οι αλλαγές που συμβαίνουν στην εμφανή συμπεριφορά του υποκειμένου, στο τί, δηλαδή, μπορεί να κάνει ο μαθητευόμενος ως αποτέλεσμα της κατάλληλης οργάνωσης του περιβάλλοντος της μάθησης. Και το περιβάλλον της μάθησης την σημερινή εποχή είναι πολυδιάστατο και πολυμορφικό με τις νέες τεχνολογίες και την τηλεόραση να ορίζουν και να ελέγχουν την κατάσταση, χειραγωγώντας και κατασκευάζοντας συνειδήσεις. Σύμφωνα με τους μπιχεβιοριστές «ένας ζωντανός οργανισμός, αλληλεπιδρά με το περιβάλλον του μέσω των λεγόμενων ανακλαστικών. Τα ανακλαστικά είναι ένα φαινόμενο του νευρικού συστήματος. Ένα ανακλαστικό βασικά συνδέει ένα ερέθισμα που προέρχεται από το περιβάλλον με την αντίδραση του οργανισμού».
Ο Παβλώφ χώρισε τα ανακλαστικά σε δυο μεγάλες κατηγόριες: «τα σταθερά -ανεξάρτητα, απόλυτα ή κληρονομικά- που υπάρχουν εκ γενετής και είναι έμφυτα στους διαφόρους οργανισμούς και τα εξαρτημένα ανακλαστικά που είναι επίκτητα». Για παράδειγμα, σταθερό ανακλαστικό είναι η αναπνοή ως μια μόνιμη και αυτόματη αντίδραση του οργανισμού στο περιβάλλον, το οποίο δεν μεταβάλλεται.
Αντίθετα, τα εξαρτημένα ανακλαστικά εξαρτώνται από εξωτερικές μεταβλητές του περιβάλλοντος και συνεπώς μεταβάλλονται. Έτσι, στις διαφημίσεις πολλές φορές εμφανίζονται αυτά τα σχήματα όπως για παράδειγμα όταν ένα προϊόν (π.χ. μπύρα) συσχετίζεται με ένα άλλο θελκτικό αντικείμενο. Δημιουργείται τότε το εξαρτημένο ανακλαστικό ότι για να αποκτήσω/απολαύσω το χ αντικείμενο πρέπει να αγοράσω τη μπύρα. Ο συνειρμός που επιτυγχάνεται είναι υποσυνείδητος και συνεπώς πολύ ισχυρός.
Από την άλλη ο Skinner, αν και είναι από τους αντιπροσωπευτικότερους εκπροσώπους του συμπεριφορισμού, υποστηρίζει σε αντίθεση με τον Pavlov, ότι η συμπεριφορά δεν πρέπει να αποδίδεται σε κάποιο ανεξάρτητο ερέθισμα, αλλά να θεωρείται ως αποτέλεσμα εσωτερικών επενεργειών του οργανισμού. Βασικός άξονας των απόψεων του Skinner είναι η θέση ότι αν ορισμένη αντίδραση ακολουθείται από κάποιο σχετικό ερέθισμα, η πιθανότητα να επαναληφθεί σε ανάλογες περιπτώσεις η ίδια συμπεριφορά αυξάνεται. Αν, αντίθετα, μια ορισμένη συμπεριφορά δεν συνοδεύεται από κάποια ενίσχυση, παύει σιγά-σιγά να εκδηλώνεται, γίνεται, δηλαδή, «απόσβεση» της.
Ας δούμε, όμως, και μερικές ακόμη παραμέτρους του πειράματος του Pavlov: Αν συνεχίσουμε να προκαλούμε εξαρτημένα ανακλαστικά για μεγάλο διάστημα χωρίς, όμως, να εμφανίζουμε το κρέας τότε ο σκύλος παύει να αντιδρά στο άκουσμα του κουδουνιού (καμία κίνηση, ούτε έκκριση σάλιου). Αν, όμως, επιδιώκεται ο συνειρμός, τότε πρέπει ανά τακτά χρονικά διαστήματα να εμφανίζεται και το κρέας. Σε αντίθετη περίπτωση ο σκύλος εισέρχεται σε μια «υπνωτική κατάσταση» και δεν αντιδρά ακόμη και όταν υπάρξει καμπανάκι και κρέας. Αδιαφορεί πλήρως γιατί έχει εξαντληθεί να περιμένει τόσο καιρό. Βρίσκεται σε μια κατάσταση πλήρους απάθειας και αποχαύνωσης.
Συνοψίζουμε, λοιπόν: «υπνωτική κατάσταση», απάθεια, αποχαύνωση. Καταστάσεις που συνυπάρχουν γύρω μας με την υπάρχουσα «κρίση», τα χαράτσια και την αφαίμαξη μεγάλων κομματιών του πληθυσμού στον ελλαδικό χώρο. Και για να είμαστε ακριβείς και συγκεκριμένοι: και πολυπληθείς συγκεντρώσεις και πορείες έχουν γίνει και θα γίνουν, και ευρύτερες συγκρούσεις πραγματοποιούνται, και απαξίωση κομμάτων και διαχειριστικών θεσμών καταγράφεται και πολλά άλλα που δεν συνάδουν με απάθεια ή αποχαύνωση. Όμως, λαμβάνοντας υπόψη τα ποσοτικά μεγέθη, παρ’ ότι όλος ο κόσμος όλη τη μέρα μιλάει για τη «κρίση» και σιχτιρίζει κόμματα και εξουσία, στο δρόμο αποτυπώνεται ένα μέρος αυτής της ζώσας κατάστασης. Όχι ότι ο κόσμος είναι λίγος, το αντίθετο, για παράδειγμα, περιείχε και κόσμο και διάθεση με επιμονή και στόχευση, όμως για πόσο καιρό αναλώθηκε σημαντικό κομμάτι καταπιεσμένων με τους «αγανακτισμένους» και τη μη βία και την ειρηνικότητα; Παρασυρόμενο από τη ρητορική της μη βίαιης στάσης σε μια χρονική περίοδο ιστορικά πολυσήμαντη για την εξουσία, ώσπου να αντιληφθεί και το ίδιο τη βία της αστυνομίας άμεσα και σε πολλές περιπτώσεις «κατακέφαλα». Αυτή ουσιαστικά η «χειραγώγηση» πρόσφερε στους κρατικούς διαχειριστές χρόνο και στον κόσμο εξάντληση από την προσμονή (όπως ο σκύλος στο πείραμα) και τελικά για ένα μέρος του κόσμου απογοήτευση και παραίτηση. Εάν παλαιότερα η απάθεια και η αποχαύνωση μετατρέπονταν σε κατανάλωση, σήμερα η οικονομική στενότητα και ανασφάλεια δεν επιτρέπει αυτή τη «διέξοδο» αλλά μπορεί να κατευθύνει αντιδράσεις και συμπεριφορές με βάση τις κυρίαρχες επιταγές. Έτσι ερχόμαστε συχνά-πυκνά αντιμέτωποι με μια νέα φοβία την «δραχμοφοβία», η οποία εντείνει τα συμπτώματα της, πριν από κάθε ψήφιση μνημονίου ή μεσοπρόθεσμου, με αρχιτρομοκράτες το MEGA και το ΣΚΑΙ. Κατασκευάζοντας μια «πραγματικότητα» εφιαλτικού σεναρίου, σφυροκοπούν τον τηλεθεατή/ακροατή/αναγνώστη, ο οποίος με τη σειρά του αισθάνεται αρκετά ανασφαλής.
Η ανασφάλεια ως συναίσθημα ή κατάσταση δημιουργείται από το κράτος (επιβολή φόρων, χαράτσια κλπ) όχι μόνο σε επίπεδο οικονομικό αλλά και κοινωνικό μέσω της εγκληματικότητας και παραβατικότητας. Είναι μια θεσμική επιλογή γιατί γνωρίζει ότι ο φόβος ως συνέχεια της ανασφάλειας καθηλώνει συμπεριφορές. Να τονίσουμε εδώ ότι ο άνθρωπος ως ένα κοινωνικό ον επιζητά και επιδιώκει να δημιουργεί ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης. Είτε ζει στο δάσος και απειλείται από άλλα ζώα είτε ζει στις πόλεις. Η συσπείρωση ανθρώπων και η δημιουργία κοινοτήτων εξυπηρέτησε εκτός των άλλων σκοπών και σε αυτή τη λειτουργική ανάγκη. Η ασφάλεια συνίσταται στην αρμονική συνύπαρξη και στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής. Ασφαλώς, σε μια εξουσιαζομένη κοινωνία, η έννοια της ασφάλειας παίρνει κυρίως τη μορφή της διαφύλαξης της δημόσιας τάξης. Σε αυτή την περίπτωση, όπου η ασφάλεια συσχετίζεται με την τάξη, η εξουσία υιοθετεί κατασταλτικά μέτρα και πάντα –άμεσα ή έμμεσα– κατασκευάζει σενάρια απειλής, τρομοκρατώντας τους πολίτες γεννώντας αισθήματα καχυποψίας και φόβου τουλάχιστον. Έτσι, ακόμη και σε περιοχές που δεν υφίσταται καμία αντικειμενική συνθήκη γενικευμένης ανασφάλειας, απέναντι στην εγκληματικότητα για παράδειγμα, ο πολίτης-θεατής προσομοιώνεται με τον κάτοικο του κέντρου της Αθήνας που βιώνει μια διαφορετική από αυτόν κατάσταση μέσω της τηλεόρασης και πολλών sites/blogs. Δημιουργείται στο κοινό η πεποίθηση, ότι ο «εχθρός» είναι πανταχού παρών και για το λόγο αυτό ο καθένας αποτελεί πηγή διακινδύνευσης και χαρακτηρίζεται ως εν δυνάμει ύποπτος. Αυτό επιτρέπει και διευκολύνει τη διεύρυνση του πεδίου άσκησης του κοινωνικού ελέγχου στο όνομα της ευταξίας.
[Παρένθεση: το σύνθημα «όποιος θέλει ασφάλεια να γίνει ασφαλίτης» δηλώνει αυτή την πραγματικότητα της ανάπτυξης ενός ευρύτερου σχεδιασμού αλλά και «απαίτησης» για εκτεταμένο κοινωνικό έλεγχο. Όμως, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε το γεγονός, ότι η αίσθηση ασφάλειας είναι απαραίτητο χαρακτηριστικό για την ανθρώπινη εξέλιξη, τόσο σε φυσικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Εννοείται φυσικά ότι αυτό δεν επιτυγχάνεται διαμέσου ή με την παρουσία θεσμών και κράτους. Ωστόσο, η διαρκής και πολλές φορές άνιση μάχη του ανθρώπου για την εξασφάλιση ασφαλών συνθηκών ήταν και παραμένει τόσο στόχος όσο και προϋπόθεση για την καλύτερη συνεργασία και αλληλοβοήθεια. Και αποτελεί απαραίτητο συστατικό στη δημιουργία μιας πραγματικά ελεύθερης κοινωνίας].