το άρθρο η ανάλυση του Wolff επικεντρώνεται στις ΗΠΑ, οι ομοιότητες με την ελληνική πραγματικότητα είναι εμφανέστατες.

Περί Καπιταλιστικών Κρίσεων, του Richard Wolff

Ο καθηγητής Richard Wolff διδάσκει οικονομική επιστήμη τα τελευταία 40 χρόνια. Έχει διδάξει στο Yale, στο City University of New York και στο University of Massachusetts. Έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ανάλυση των καπιταλιστικών κρίσεων και τα τελευταία τρία χρόνια έχει δώσει διαλέξεις περί της οικονομικής κρίσης σε διάφορα μέρη του κόσμου. Στις διαλέξεις αυτές αφού πρώτα αναλύει σε βάθος τις κοινωνικές συνθήκες που οδήγησαν στην κρίση, περιγράφει μία μέθοδο εξόδου από αυτή. Στο παρόν άρθρο η ανάλυση του παρουσιάζεται με ιδιαίτερα κατανοητό τρόπο, πράγμα που άλλωστε ήταν και ένας από τους στόχους του. Παρόλο που στο άρθρο η ανάλυση του Wolff επικεντρώνεται στις ΗΠΑ, οι ομοιότητες με την ελληνική πραγματικότητα είναι εμφανέστατες.
Του Richard Wolff, από το Κουτί της Πανδώρας

Η σημερινή κρίση δεν είναι απλώς χρηματοπιστωτική· είναι μία συστημική κρίση, η οποία έχει τις ρίζες στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Δεν ήταν συνέπεια αποκλειστικά της Wall Street, αλλά και του τρόπου λειτουργίας της αγοράς. Επηρέασε δραματικά τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και την πολιτική της κυβέρνησης. Είναι μία κρίση του καπιταλιστικού συστήματος και όχι απλώς του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Για να γίνει αντιληπτό το παραπάνω συμπέρασμα πρέπει να κάνουμε μία αναδρομή στην ιστορία των ΗΠΑ. Τα τελευταία 150 χρόνια - από το 1820 έως το 1970 - η μέση παραγωγικότητα των εργαζομένων παρουσιάζει μία συνεχή αύξηση. Η αύξηση οφείλεται στην καλύτερη εκπαίδευση των εργαζομένων, στη χρήση περισσότερων και καλύτερων μηχανών, στην καλύτερη εποπτεία της εργασίας από την εργοδοσία και σε πολλές περιπτώσεις από την αύξηση των ωρών εργασίας. Όλα αυτά τα χρόνια οι πραγματικοί μισθοί (αγοραστική δύναμη) των εργαζομένων αυξάνονταν συνεχώς. Η αύξηση της παραγωγικότητας όμως ήταν μεγαλύτερη από την αύξηση των μισθών. Η διαφορά αυτή είχε ως αποτέλεσμα τα κέρδη των εργοδοτών να αυξάνονται με μεγαλύτερο ρυθμό από αυτό των μισθών των εργαζομένων.
Έτσι, τα τελευταία 150 χρόνια, η εργατική τάξη απολάμβανε μία αύξηση της καταναλωτικής της δύναμης και παράλληλα οι καπιταλιστές απολάμβαναν μία άνοδο στα κέρδη τους. Το αποτέλεσμα ήταν οι Αμερικάνοι πολίτες να μετράνε την κοινωνική επιτυχία με γνώμονα την κατανάλωση· όσο περισσότερο κατανάλωνες τόσο πιο επιτυχημένος ήσουν. Οι οικονομικά επιτυχημένοι γονείς υποσχέθηκαν ένα καλύτερο μέλλον στα παιδιά τους και κατάφεραν να κρατήσουν τις υποσχέσεις τους. Έτσι, όλοι μαζί γιόρταζαν την εξαιρετική επιτυχία του Αμερικάνικου καπιταλισμού, αφού ήταν το μόνο οικονομικό σύστημα που είχε καταφέρει να επιτύχει μία συνεχόμενη αύξηση της κατανάλωσης για τόση μεγάλη περίοδο.
Η αύξηση όμως αυτή σταμάτησε τη δεκαετία του 1970. Οι πραγματικοί μισθοί σταμάτησαν να αυξάνονται επειδή οι αμερικάνικες επιχειρήσεις (1) μετέφεραν πολλές από της λειτουργίες τους στο εξωτερικό, όπου έβρισκαν φτηνότερο εργατικό δυναμικό, (2) αντικατέστησαν πολλούς από τους εργαζομένους τους με μηχανές (κυρίως ηλεκτρονικούς υπολογιστές), και (3) άρχισαν να προσλαμβάνουν μαζικά γυναίκες και μετανάστες, οι οποίοι στην πλειοψηφία αμείβονταν λιγότερο. Το αποτέλεσμα ήταν να μειωθεί η αγοραστική ικανότητα των εργαζομένων· οι μισθοί σήμερα έχουν μικρότερη αγοραστική αξία απ ότι οι μισθοί στη δεκαετία του 1970.
Εντωμεταξύ, η παραγωγικότητα και ως συνέπεια τα κέρδη των εργοδοτών – κυρίως εξαιτίας της χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών – συνέχισε να αυξάνεται. Σε αντίθεση οι μισθοί των εργαζομένων έμειναν στάσιμοι. Η διαφορά αυτή, η οποία είναι η πηγή του καπιταλιστικού κέρδους και της συσσώρευσης κεφαλαίου, αυξάνεται διαρκώς. Καθώς το κέρδος των καπιταλιστών μεγάλωνε, το προσωπικό που είχε άμεση πρόσβαση στο κέρδος (μάνατζερς και μέτοχοι) αύξαναν με τη σειρά τους τα προσωπικά τους κέρδη. Επιπλέον, οι χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις (τράπεζες, χρηματιστηριακές εταιρίες), οι οποίες διαχειρίζονταν τα κέρδη των επιχειρήσεων έπαιρναν με τη σειρά τους μεγάλο μερίδιο του κέρδους αυτού.

Τι συνέβη όμως με την εργατική τάξη;
Η εργατική τάξη δεν φάνηκε διατεθειμένη να ελαττώσει τις καταναλωτικές της συνήθειες. Αντίθετα μάλιστα, βρήκε διαφορετικούς τρόπους να τις διαιωνίσει. Ένας τρόπος ήταν η εισαγωγή περισσότερων μελών της οικογένειας στην αγορά εργασίας. Έτσι, εκατομμύρια νοικοκυρές εισήλθαν στην αγορά εργασίας τα τελευταία χρόνια και πολλοί άντρες έπιασαν δεύτερη δουλειά. Σήμερα οι Αμερικανοί πολίτες εργάζονται κατά μέσο όρο 20% παραπάνω από ότι οι εργαζόμενοι στην Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία.
Με την είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας νέα έξοδα προστέθηκαν στη μέση οικογένεια, αφού οι εργαζόμενες γυναίκες έχουν περισσότερες καταναλωτικές ανάγκες από ότι οι μη εργαζόμενες. Χρειάζονται καινούργια ρούχα, αυτοκίνητο, έτοιμο φαγητό, εξωτερική ημερήσια φροντίδα για τα παιδιά και το σπίτι και σε πολλές περιπτώσεις ψυχοθεραπεία και φάρμακα. Τα νέα αυτά έξοδα μειώνουν κατά πολύ το επιπλέον κέρδος από την εργασία της γυναίκας για μια οικογένεια. Το αποτέλεσμα ήταν η εργατική τάξη να κάνει άλλο ένα βήμα με σκοπό να διασώσει την καταναλωτική της δύναμη. Τι έκανε λοιπόν; Άρχισε να δανείζεται με συνέπεια πολλά νοικοκυριά να βυθιστούν στο χρέος.
Οι αμερικάνικες επιχειρήσεις από την άλλη άρπαξαν την εξαιρετική αυτή ευκαιρία με δύο τρόπους. Πρώτον συνέχισαν να αυξάνουν τα κέρδη τους κρατώντας τους μισθούς σε χαμηλά επίπεδα και διατηρώντας την αύξηση της παραγωγικότητας. Δεύτερον, εκμεταλλευόμενοι την άσχημη οικονομική κατάσταση των εργαζομένων (εξαιτίας των χαμηλών μισθών) προώθησαν την χρήση δανείων που επιπλέον εξασφάλιζε και τα υψηλά επίπεδα κατανάλωσης. Αντί δηλαδή να χρησιμοποιήσουν τα αυξανόμενα κέρδη τους για αυξήσουν τους μισθούς των υπαλλήλων, τους έσπρωξαν στο δανεισμό. Ο δανεισμός με τη σειρά του απέφερε επιπλέον κέρδη, κυρίως μέσω των τραπεζών. Οι τράπεζες κέρδιζαν από τα υψηλά επιτόκια των δανείων και οι μεγάλες επιχειρήσεις μέσω της κατανάλωσης. Για τους εργοδότες και για τις χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις (τράπεζες, χρηματιστηριακές εταιρείες) αυτή ήταν πραγματικά μια χρυσή εποχή, η οποία θεωρήθηκε ως η επικύρωση της “μαγείας” του καπιταλισμού.
Παρά την μαγεία του καπιταλισμού όμως, οι εργαζόμενοι συνέχισαν να εξαθλιώνονται οικονομικά. Οι οικογένειες τους βυθίζονταν όλο και περισσότερο στο χρέος και η ανασφάλεια για το μέλλον μεγάλωνε. Την ίδια στιγμή, οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές και χρηματιστηριακές εταιρίες αύξαναν τα κέρδη τους παίρνοντας όλο και μεγαλύτερα ρίσκα και πουλώντας μετοχές αμφιλεγόμενης αξίας σε αφελής επενδυτές. Εκτός από τις χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, και οι επιχειρήσεις άλλων τομέων της αγοράς ακολούθησαν την ίδια τακτική. Έπαιρναν δηλαδή τεράστια ρίσκα πιστεύοντας πως “η νέα οικονομία” θα διατηρούνταν για πάντα. Η πραγματικότητα όμως ήταν διαφορετική. Πολύ σύντομα εκατομμύρια εργαζόμενοι και πολλές επιχειρήσεις βρέθηκαν σε θέση να μην μπορούν να ξεπληρώσουν τα χρέη τους. Η φούσκα έσκασε, η ύφεση ξεκίνησε και τους βρήκε όλους απροετοίμαστους. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθούν εκατομμύρια θέσεις εργασίας και εκατομμύρια άνθρωποι να χάσουν σπίτια και περιουσίες. Οι Αμερικάνοι πολίτες απαιτούσαν εξηγήσεις από την κυβέρνηση για την κατάσταση της οικονομίας και έδωσαν η εξουσία πέρασε από τα χέρια των ρεπουμπλικάνων σε αυτά του Ομπάμα, ο οποίος φάνταζε ως ελπίδα στο οικονομικό τέλμα.
Αρχικά ο Μπους και στη συνέχεια και ο Ομπάμα διοχέτευσαν τρισεκατομμύρια δολάρια στην χρηματοπιστωτική βιομηχανία με σκοπό να εγγυηθούν τα χρέη και να διασώσουν τις μεγαλύτερες τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της χώρας. Ο Ομπάμα ακολούθησε την ίδια διαδικασία και για άλλες επιχειρήσεις που ήταν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, όπως για παράδειγμα η Chrysler και η General Motors. Η πολιτική αυτή είχε ως στόχο – όπως διατυμπάνιζαν διάφοροι πολιτικοί και οικονομικοί κύκλοι - την “επανεργοποίηση της οικονομίας”. Επιχειρούσε δηλαδή να επαναφέρει την οικονομία στην κατάσταση ευφορίας των προηγούμενων ετών. Η τακτική αυτή είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη. Πρώτον είναι εντελώς αμφίβολο αν θα επιτύχει, και δεύτερον, ακόμα και σε περίπτωση επιτυχίας απλώς θα επαναφέρει το οικονομικό σύστημα στην κατάσταση, η οποία ουσιαστικά προκάλεσε την κρίση.
Σε συνδυασμό με τις κρατικές χρηματοδοτήσεις, η κυβέρνηση Ομπάμα επιχείρησε να ρυθμίσει την χρηματοπιστωτική βιομηχανία με την λογική πως η κρίση προκλήθηκε εξαιτίας της απορρύθμισης της οικονομίας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970. Η οικονομική ιστορία όμως αμφισβητεί τα αποτελέσματα αυτής της στρατηγικής. Για παράδειγμα το New Deal του Roosevelt την δεκαετία του 1930 απόβλεπε στην έξοδο από την οικονομική κρίση και στην αποτροπή παρόμοιων κρίσεων στο μέλλον. Τα μέτρα που πήρε ο Roosevelt είναι παρόμοια με αυτά του Ομπάμα. Κανένας όμως από τους στόχους της πολίτικης του Roosevelt δεν στεφθηκε με επιτυχία. Η Μεγάλη Ύφεση διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 και τερματίστηκε τελικά από το 2ο παγκόσμιο πόλεμο.
Ένα επιπλέον πρόβλημα της παρεμβατικής πολιτικής του κράτους είναι ο περιορισμός τους κέρδους των επιχειρήσεων. Έτσι, δίνεται τεράστιο κίνητρο στους επιχειρηματίες να εναντιωθούν στο κράτος. Για παράδειγμα, μετά το 2ο παγκόσμιο πόλεμο πολλές επιχειρήσεις δημιούργησαν λόμπι με σκοπό την ανατροπή του κρατικού παρεμβατισμού. Χρησιμοποίησαν τον χρηματισμό ως μέθοδο αποφυγής της φορολογίας και τα ΜΜΕ για να συκοφαντήσουν και τελικά να ανατρέψουν την κρατική παρέμβαση.
Ο παρεμβατισμός της δεκαετίας του 1930 όχι μόνο έδωσε κίνητρο στους επιχειρηματίες να επιχειρήσουν ανατρέψουν τα μέτρα, αλλά τους έδωσε επίσης και την οικονομική δύναμη για να το επιτύχουν. Έτσι κι έγινε. Στο τέλος της δεκαετίας του 1970 το χρηματοπιστωτικό σύστημα είχε απορυθμιστεί εντελώς. Όπως και ο Roosvelt, έτσι και ο Ομπάμα προτείνει την εφαρμογή κανονισμών λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Δεν κάνει τίποτα όμως ώστε να εμποδίσει την ανατροπή αυτών των κανονισμών στο μέλλον. Αντίθετα μάλιστα με τις χρηματοδοτήσεις τρισεκατομμυρίων επιτρέπει στους ίδιους ανθρώπους που δημιούργησαν την κρίση να επιχειρήσουν την απορύθμιση όταν τους δοθεί η ευκαιρία στο μέλλον.
Μία λογική λύση στην κρίση πρέπει να παίρνει υπόψη της τα μαθήματα του παρελθόντος. Οι κυβερνητικές χρηματοδοτήσεις της οικονομίας και η ρύθμιση του οικονομικού συστήματος είναι αναγκαίες αλλά όχι ικανές συνθήκες για την αποφυγή παρόμοιων κρίσεων στο μέλλον. Επιπρόσθετα χρειάζεται να εξασφαλιστεί η διατήρηση των κανονισμών. Δεν πρέπει να δίνεται η δυνατότητα ανατροπής των κανονισμών σε αυτούς που εναντιώνονται σε τέτοιες πρακτικές. Οι διοικητές των επιχειρήσεων πρέπει να στερηθούν την ικανότητα ανατροπής των ρυθμίσεων, οι οποίες αποβλέπουν στη χρήση της οικονομίας προς όφελος της κοινωνίας. Προϋπόθεση για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι οι εργαζόμενοι να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στις αποφάσεις των επιχειρήσεων. Έτσι η οποιαδήποτε προσπάθεια απορρύθμισης της οικονομίας από πλευράς των επιχειρήσεων θα μπορεί να αποτρέπεται. Οι εργαζόμενοι θα έχουν την δυνατότητα να συμμετέχουν αναλογικά στα κέρδη των επιχειρήσεων, τα οποία θα χρησιμοποιούνται, όχι για να ανατρέψουν τις ρυθμίσεις, αλλά για να τις διατηρήσουν και να τις βελτιώσουν προς όφελος του κοινού καλού.
Η πρόταση αυτή ουσιαστικά εκδημοκρατίζει την διαχείριση των επιχειρήσεων. Δίνει τη δυνατότητα στην πλειοψηφία των εργαζομένων μιας επιχείρησης να αποφασίζει τι και πως θα παράγεται από την επιχείρηση και πως θα επενδύονται τα κέρδη της. Ένας τέτοιος εκδημοκρατισμός των επιχειρήσεων όχι μόνο μπορεί να είναι απάντηση στην κρίση αλλά μπορεί επίσης να προωθήσει τον εκδημοκρατισμό και σε άλλους τομείς της κοινωνικής ζωής. Επιπλέον, η επιθυμία των εργαζομένων για ασφαλή, ενδιαφέρουσα και καλοπληρωμένη εργασία θα πραγματοποιηθεί.
Στο σημερινό καπιταλιστικό σύστημα οι εργοδότες αποτελούνται από τα υψηλόβαθμα στελέχη και από τους βασικούς μετόχους της εταιρίας. Κατέχουν την δύναμη, τα κίνητρα και τους οικονομικούς πόρους όχι μόνο να δημιουργούν κρίσεις αλλά και να αντιστέκονται στις πολιτικές επίλυσης των κρίσεων αυτών. Το σύστημα αυτό είναι η βασική αιτία της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και των προβλημάτων που αυτή προκαλεί. Είναι εδώ και καιρό απαρχαιωμένο και η αλλαγή του είναι ανάγκη επιτακτική.

Γιατί Σοσιαλισμός, του Albert Einstein

Ας εξετάσουμε πρώτ’ απ’ όλα το ζήτημα αυτό από την άποψη της επιστημονικής γνώσης. Μπορεί να φανεί ότι δεν υπάρχουν ουσιαστικές μεθοδολογικές διαφορές ανάμεσα στην αστρονομία και την οικονομία: οι επιστήμονες και στους δύο τομείς προσπαθούν να ανακαλύ­ψουν τους νόμους, που έχουν γενική εφαρμογή σε ορισμένες ομάδες φαινομένων; για να κά­νουν την αμοιβαία σχέση των φαινομένων αυτών όσο γίνεται πιο κατανοητή.
Δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο 1 τεύχος του Αμερικανικού περιοδικού Monthly Review, το 1949)
Αλλά τέτοιες με­θοδολογικές διαφορές υπάρχουν στην πραγματικότητα. Η ανακάλυψη των γενικών νόμων στον τομέα της οικονομίας είναι δυσκολότερη γιατί τα υπό παρατήρηση οικονομικά φαινόμε­να, επηρεάζονται συχνά από πολλούς παράγοντες, που είναι πάρα πολύ δύσκολο να εκτιμη­θούν ξεχωριστά. Εκτός από αυτό, η πείρα που συγκεντρώθηκε από την αρχή της λεγόμενης πολιτισμένης περιόδου της ανθρώπινης ιστορίας, υποβάλλονταν και υποβάλλεται, ως γνω­στόν, σε σοβαρές επιδράσεις και περιορισμούς όχι μόνο οικονομικού χαρακτήρα. Για παρά­δειγμα, οι περισσότερες μεγάλες δυνάμεις στην ιστορία οφείλουν την ύπαρξη τους στις κατα­κτήσεις. Οι λαοί κατακτητές εδραιώνονταν νομικά και οικονομικά ως προνομιούχα τάξη στην κατακτημένη χώρα… Πουθενά δεν έχει ξεπεραστεί πραγματικά εκείνο που ο Βέμπλεν απο­καλεί «ληστρική φάση» ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Ορισμένα οικονομικά γεγονότα, που παρατηρούμε, αφορούν τη φάση αυτή και μάλιστα οι νόμοι, που μπορούμε να εξάγουμε από αυτά, δεν είναι εφαρμόσιμοι σε καμιά άλλη φάση. Δεδομένου ότι ο πραγματικός σκοπός του σοσιαλισμού είναι ακριβώς να ξεπεράσει τη «ληστρική φάση» στην ανάπτυξη της ανθρωπότη­τας και να προχωρήσει προς τα εμπρός, η οικονομική επιστήμη στη σημερινή κατάστασή της μπορεί να ρίξει μόνο ένα πολύ ασήμαντο φως στη σοσιαλιστική κοινωνία του μέλλοντος.
Δεύτερο, ο σκοπός του σοσιαλισμού είναι κοινωνικοηθικός. Η επιστήμη δεν μπορεί να δη­μιουργεί σκοπούς και είναι ακόμη λιγότερο ικανή να τους εμφυσήσει στους ανθρώπους. Το μέγιστο που μπορεί να κάνει η επιστήμη είναι να προσφέρει τα μέσα για την επίτευξη ορισμέ­νων σκοπών. Αλλά αυτοί καθαυτοί οι σκοποί επιτυγχάνονται από προσωπικότητες με υψηλά ηθικά ιδανικά και, αν οι σκοποί αυτοί δεν είναι θνησιγενείς αλλά βιώσιμοι και ισχυροί, τους υπo­στηρίζουν και τους αναπτύσσουν πολλοί άνθρωποι, που καθορίζουν εν μέρει υποσυνείδητα την αργή εξέλιξη της κοινωνίας.
Λόγω των αιτίων αυτών οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί και να μην υπερεκτιμούμε την επιστήμη και τις επιστημονικές μεθόδους, όταν η υπόθεση αφορά ανθρώπινα προβλήματα. Δεν πρέπει επίσης να σκεφτόμαστε ότι μόνο οι ειδικοί έχουν το δικαίωμα να διατυπώνουν τη γνώμη τους για τα ζητήματα οργάνωσης της κοινωνίας.
Τελευταία ακούγονται πάρα πολλές φωνές ότι η ανθρώπινη κοινωνία περνάει κρίση, ότι η σταθερότητά της έχει κλονιστεί σοβαρά. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι τα άτομα αδιαφορούν ή ακόμα και εχθρεύονται τις μικρές ή μεγάλες ομάδες όπου ανή­κουν. Για να δείξω τι εννοώ, επιτρέψτε να επικαλεστώ την προσωπική μου πείρα. Πρόσφατα, συζητώντας με έναν έξυπνο και αξιόπιστο άνθρωπο για την απειλή πολέμου που, κατά τη γνώμη μου, θα αποτελούσε σοβαρό κίνδυνο για την ίδια την ύπαρξη της ανθρωπότητας, διαπί­στωσα ότι μόνο μια υπερεθνική οργάνωση μπορεί να μας προφυλάξει από τον κίνδυνο αυτό. Σχετικά με αυτό ο συνομιλητής μου, μου είπε πολύ ήρεμα και ψυχρά: «Μα γιατί φοβόσαστε τόσο την εξαφάνιση της ανθρώπινης φυλής;».
Είμαι βέβαιος ότι μόλις έναν αιώνα πριν κανείς δε θα έκανε παρόμοια παρατήρηση με τό­ση ευκολία. Πρόκειται για δήλωση ανθρώπου που μάταια προσπαθούσε να βρει ισορροπία μέ­σα του και έχασε πρακτικά την ελπίδα για επιτυχία. Ποια όμως είναι η αιτία; Υπάρχει διέξοδος;
Ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα προσωπικότητα και κοινωνικό ον. Ως προσωπικότητα πρo­σπαθεί να προστατεύσει τη δική του ύπαρξη και την ύπαρξη των οικείων του, να ικανοποιήσει τις προσωπικές τους επιθυμίες και να αναπτύξει τις ικανότητές του. Σαν κοινωνικό ον επιδιώ­κει να κερδίσει την αναγνώριση και την αγάπη των άλλων ανθρώπων, να συμμεριστεί τις χαρές τους, να τους παρηγορήσει στη λύπη, να καλυτερέψει τους όρους ζωής τους. Μόνο η ύπαρξη αυτών των διαφόρων, συχνά αντιφατικών επιδιώξεων καθορίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του ανθρώπου και από τους ιδιόμορφους συνδυασμούς τους εξαρτάται ο βαθμός που το άτομο μπορεί να πετύχει την εσωτερική ισορροπία και να συμβάλει στην ευημερία της κοινωνίας. Εί­ναι εντελώς δυνατό η σχετική δύναμη των δυο αυτών επιδιώξεων να είναι βασικά προσδιορι­σμένη από την κληρονομικότητα. Αλλά η προσωπικότητα διαμορφώνεται οριστικά στο περι­βάλλον, όπου ο άνθρωπος βρίσκεται στη διαδικασία της ανάπτυξής του, από τη διάρθρωση της κοινωνίας όπου μεγαλώνει, από τις παραδόσεις της κοινωνίας αυτής, από το πώς εκτιμά τους διάφορους τύπους συμπεριφοράς. Η αφηρημένη έννοια «κοινωνία» σημαίνει για το ατo­μικό ανθρώπινο ον το σύνολο των άμεσων και έμμεσων αμοιβαίων σχέσεων με τους σύγχρο­νούς του και με όλες τις προηγούμενες γενεές. Το άτομο είναι σε θέση να σκέπτεται, να νοι­ώθει, να προσπαθεί να εργαστεί αυτοτελώς, αλλά εξαρτάται τόσο πολύ από την κοινωνία στη φυσική, διανοητική και συναισθηματική ύπαρξή του, που είναι αδύνατο να σκέπτεται γι’ αυτήν ή να την κατανοεί εκτός των πλαισίων της κοινωνίας. Η «κοινωνία» αυτή εξασφαλίζει στον άν­θρωπο τροφή, ενδυμασία, κατοικία, εργαλεία εργασίας, τον προικίζει με γλώσσα, με τις μορ­φές και το βασικό περιεχόμενο των σκέψεων. Η ζωή του είναι δυνατή χάρη στην εργασία και στα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων ανθρώπων στο παρελθόν και στο παρόν, όλων εκεί­νων που κρύβονται πίσω από τη μικρή λέξη «κοινωνία» …
0 άνθρωπος κατά τη γέννησή του χάρη στην κληρονομικότητα αποκτά βιολογική σύστα­ση, που πρέπει να τη θεωρούμε καθορισμένη και αμετάβλητη, η οποία περιλαμβάνει φυσικές επιδιώξεις που είναι χαρακτηριστικές για τα ανθρώπινα όντα. (Όπως αναφέραμε παραπάνω, η βιολογική φύση του ανθρώπου δεν μπορεί να αλλάξει για πρακτικούς λόγους). Εκτός από αυ­τό, στη διάρκεια της ζωής του αποκτά πολιτιστική ψυχοσύνθεση, που την παίρνει από την κοι­νωνία μέσω της επικοινωνίας και με πολλά άλλα είδη επίδρασης… Η κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπινων υπάρξεων μπορεί να διαφέρει πολύ ανάλογα με τα επικρατούντα πολιτιστικά πρότυπα και τύπους οργάνωσης που κυριαρχούν στην κοινωνία. Σε αυτό ακριβώς βασίζουν τις ελπίδες όσοι επιδιώκουν να καλυτερέψουν την τύχη του ανθρώπου: οι άνθρωποι δεν είναι κα­ταδικασμένοι λόγω της βιολογικής τους ψυχοσύνθεσης να αλληλοεξοντώνονται ή να παραδί­δονται στο έλεος της σκληρής και αναπόφευκτης μοίρας.
Αν αναρωτηθούμε πώς πρέπει να αλλάξουμε τη διάρθρωση της κοινωνίας και του πολιτι­σμού της για να γίνει πιο ευνοϊκή η ανθρώπινη ζωή, πρέπει να θυμούμαστε ότι πάντα υπάρ­χουν ορισμένες συνθήκες που δεν μπορούμε να τις αλλάξουμε. Πολύ περισσότερο, οι τεχνo­λογικές και δημογραφικές διαδικασίες μερικών τελευταίων αιώνων δημιούργησαν συνθήκες που είναι επίσης αμετάβλητες. Στις περιοχές με μόνιμο και πυκνό πληθυσμό η παραγωγή των αναγκαίων για τη ζωή αγαθών προϋποθέτει υποχρεωτικά τον καταμερισμό της εργασίας και μια μεγάλη συγκέντρωση παραγωγικού μηχανισμού. Η εποχή που τα άτομα ή συγκριτικά μι­κρές ομάδες μπορούσαν να έχουν πλήρη επάρκεια, η οποία όταν κοιτάμε στα περασμένα μας φαίνεται τόσο ειδυλλιακή, έφυγε μια για πάντα. θα είναι απλώς μια μικρή υπερβολή αν πούμε ότι από την άποψη της παραγωγής και κατανάλωσης η ανθρωπότητα αποτελεί σήμερα κιόλας μια παγκόσμια κοινότητα.
Τώρα μπορώ να προσδιορίσω σύντομα την ουσία της σημερινής κρίσης. Πρόκειται για τη στάση του ατόμου απέναντι στην κοινωνία. Το άτομο συνειδητοποιεί σε μεγαλύτερο βαθμό παρά ποτέ άλλοτε την εξάρτησή του από την κοινωνία. Όμως δεν εκλαμβάνει την εξάρτηση αυτή ως θετικό φαινόμενο, ως οργανική σχέση, ως προστατευτική δύναμη, αλλά μάλλον ως απειλή κατά των φυσικών του δικαιωμάτων ή ακόμα και κατά της οικονομικής του ύπαρξης. Πολύ περισσότερο, η θέση του στην κοινωνία είναι τέτοια που οι εγωιστικές επιδιώξεις του αυξάνουν συνεχώς, ενώ οι κοινωνικές, πιο αδύνατες από τη φύση τους επιδιώξεις του, όλο και πιο πολύ καταρρέουν. Όλοι οι άνθρωποι ανεξάρτητα από τη θέση τους στην κοινωνία υποφέ­ρουν από τη διαδικασία αυτή. Αιχμάλωτοι του εγωισμού τους, χωρίς οι ίδιοι να το αντιλαμβάνo­νrαι, νοιώθουν ανυπεράσπιστοι, μοναχικοί, στερημένοι από την ικανότητα, με αφέλεια, απλά και απερίσκεπτα να χαίρονται τη ζωή. 0 άνθρωπος μπορεί να βρει νόημα στη ζωή – που είναι τόσο σύντομη και γεμάτη κινδύνους – μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό του στην κοινωνία.
Η οικονομική αναρχία της καπιταλιστικής κοινωνίας, όπως υπάρχει σήμερα, είναι κατά τη γνώμη μου η πραγματική πηγή του κακού. Βλέπουμε μια τεράστια μάζα παραγωγών που πα­σχίζουν ακατάπαυστα να αφαιρέσουν ο ένας από τον άλλο τους καρπούς της συλλογικής εργασίας τους – όχι με τη βία, αλλά σύμφωνα με τους νόμιμα καθιερωμένους κανόνες. Από την άποψη αυτή είναι σημαντικό ότι τα μέσα παραγωγής, δηλαδή όλες οι παραγωγικές δυνάμεις, απαραίτητα για την παραγωγή καταναλωτικών εμπορευμάτων, καθώς και οι ολοένα νέες επενδύσεις μπορούν να είναι νόμιμα και κατά το μεγαλύτερο μέρος αποτελούν ατομική ιδιοκτησία ξεχωριστών προσώπων.
Για απλοποίηση θα αποκαλώ στη συνέχεια «εργάτες» όσους δεν ανήκουν στους ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής, αν και αυτό δεν αντιστοιχεί πλήρως στη συνηθισμένη χρήση του όρου αυτού. 0 ιδιοκτήτης μέσων παραγωγής είναι σε θέση να αποκτά εργατική δύναμη. Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής, ο εργάτης παράγει νέα εμπορεύματα που γίνονται ιδιοκτησία του καπιταλιστή. Εδώ έχει ακριβώς σημασία η συσχέτιση της πραγματικής αξίας αυτού που ο εργάτης παράγει και εκείνου που του πληρώνουν. Όσο καιρό η σύμβαση εργασίας είναι «ελεύθερη», αυτό που παίρνει ο εργάτης δεν καθορίζεται από την πραγματική αξία των παραγόμενων από αυτόν εμπορευμάτων, αλλά από τις ελάχιστες ανάγκες του και την προσφορά και ζήτηση εργατικής δύναμης από τους καπιταλιστές. Έχει σημασία να καταλάβουμε ότι ακόμη και στη θεωρία η αμοιβή του εργάτη δεν καθορίζεται από την αξία αυτού που έχει παράγει.
Βρισκόμαστε μπροστά στην τάση του ιδιωτικού κεφαλαίου προς την όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση. Εν μέρει λόγω του ανταγωνισμού των καπιταλιστών, εν μέρει γιατί η ανάπτυξη της τεχνολογίας και ο αυξανόμενος καταμερισμός της εργασίας ενθαρρύνουν το σχηματισμό μεγαλύτερων παραγωγικών μονάδων σε βάρος των μικρών. Αποτέλεσμα της ανάπτυξης αυτής είναι η ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου, η κολοσσιαία εξουσία του οποίου δεν μπορεί να ελέγχεται αποτελεσματικά ακόμη και σε μια δημοκρατική κοινωνία. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα μέλη των νομοθετικών οργάνων εκλέγονται από τα πολιτικά κόμματα, τα οποία χρηματοδοτούνται και επηρεάζονται βασικά από τους ιδιώτες επιχειρηματίες, που επιδιώκουν για πρακτικούς σκοπούς να απομακρύνουν το εκλογικό σώμα από τους νομοθέτες. Σαν αποτέλεσμα οι αντιπρόσωποι του λαού δεν υπερασπίζονται αποτελεσματικά τα συμφέροντα των μη προνομιούχων ομάδων του πληθυσμού. Πολύ περισσότερο, στις υπάρχουσες συνθήκες οι ιδιώτες επιχειρηματίες ελέγχουν αναπόφευκτα τις κύριες πηγές πληροφόρησης (τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση). Για το λόγο αυτό, ο απλός πολίτης είναι πολύ δύσκολο και στις περισσότερες περιπτώσεις απλώς αδύνατο να καταλήξει σε αντικειμενικά συμπεράσματα και να ασκεί με εξυπνάδα τα πολιτικά του δικαιώματα.
Η κατάσταση που επικρατεί στην οικονομία, βασιζόμενη στην καπιταλιστική ατομική ιδιοκτησία, χαρακτηρίζεται επομένως από δυο κύριες αρχές: πρώτο, τα μέσα παραγωγής (κεφάλαιο), αποτελούν ατομική ιδιοκτησία και οι ιδιοκτήτες τα διαχειρίζονται κατά την κρίση τους. Δεύτερο, η σύμβαση εργασίας είναι ελεύθερη. Φυσικά από την άποψη αυτή δεν υπάρχει καθαρή καπιταλιστική κοινωνία.
Πρέπει ιδιαίτερα να σημειώσουμε ότι οι εργάτες, χάρη στη μακροχρόνια και έντονη πολιτική πάλη σημείωσαν επιτυχίες εξασφαλίζοντας σε ορισμένες κατηγορίες εργατών «βελτιωμένη» μορφή ελεύθερης σύμβασης εργασίας. Αλλά η σημερινή οικονομία στο σύνολό της διαφέρει κατά πολύ από τον «καθαρό» καπιταλισμό.
Η παραγωγή πραγματοποιείται για χάρη του κέρδους και όχι για το όφελος, αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι όλοι, όσοι θέλουν και μπορούν να εργαστούν, θα μπορέσουν σίγουρα να βρουν δουλειά. Σχεδόν πάντα υπάρχει στρατιά ανέργων. 0 εργάτης φοβάται συνεχώς να μη χάσει τη δουλειά του. Επειδή οι άνεργοι και οι χαμηλόμισθοι εργάτες δεν αποτελούν προσο­δοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών εμπορευμάτων είναι περιορισμένη με αποτέλε­σμα να υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες. Η τεχνική πρόοδος οδηγεί συχνά στην αύξηση της ανεργίας και όχι στην ελάφρυνση από τα βάρη της εργασίας. 0 προσανατολισμός στο κέρδος σε συνδυασμό με τον ανταγωνισμό των καπιταλιστών είναι η αιτία της αστάθειας στη συσσώ­ρευση και τη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, πράγμα που οδηγεί σε όλο και πιο σοβαρές κα­ταστάσεις ύφεσης. 0 απεριόριστος ανταγωνισμός οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη σπατάλη εργασίας και έτσι παραμορφώνει την κοινωνική συνείδηση των ανθρώπων, όπως ανάφερα πιο πάνω.
Θεωρώ την παραμόρφωση αυτή των προσωπικοτήτων το μεγαλύτερο κακό του καπιταλι­σμού. Ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα πάσχει από αυτό το κακό. Το υπέρμετρο αίσθημα του ανταγωνισμού εμφυτεύεται στους φοιτητές, που τους μαθαίνουν να θέτουν υπεράνω την επιτυχία, ως προετοιμασία για τη μελλοντική καριέρα.
Είμαι πεισμένος ότι μόνο ένας δρόμος υπάρχει για να μπει τέλος σε όλο αυτό το κακό, δη­λαδή τη δημιουργία της σοσιαλιστικής οικονομίας με το αντίστοιχο σε αυτή σύστημα παιδείας, προσανατολισμένης σε κοινωνικούς σκοπούς. Σε μια τέτοια οικονομία η κοινωνία κατέχει τα μέσα παραγωγής και τα διαχειρίζεται με βάση το σχεδιασμό. Η σχεδιασμένη οικονομία πρo­σαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινωνίας, κατανέμει την εργασία στους ικανούς για εργασία και εγγυάται τα μέσα προς το ζειν για κάθε άνδρα, γυναίκα και παιδί. Αντί για την εξύμνηση της εξουσίας και της επιτυχίας, όπως γίνεται στη σημερινή μας κοινωνία, η παιδεία που συμπληρώνεται με την ανάπτυξη των εσωτερικών ικανοτήτων της προσωπικότητας, θα αποβλέπει στην ανάπτυξη σε αυτή της συναίσθησης της ευθύνης για τους άλλους ανθρώ­πους.
Ωστόσο, πρέπει να θυμούμαστε ότι η σχεδιασμένη οικονομία δε σημαίνει ακόμα σοσιαλι­σμός. Η σχεδιασμένη οικονομία αυτή καθεαυτή μπορεί να συνοδεύεται από την πλήρη υπo­δούλωση της προσωπικότητας. Η επίτευξη του σοσιαλισμού απαιτεί την επίλυση ορισμένων εξαιρετικά δύσκολων κοινωνικοπολιτικών προβλημάτων. Πώς, λόγου χάρη, παίρνοντας υπό­ψη το βάθεμα της συγκέντρωσης της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας θα αποτραπεί η με­τατροπή της γραφειοκρατίας σε δύναμη που κατέχει την πλήρη εξουσία. Πώς θα προστατευ­τούν τα δικαιώματα του ατόμου και ταυτόχρονα να υπάρχει εγγύηση ενός δημοκρατικού αντί­βαρου στην εξουσία της γραφειοκρατίας. Οι σκοποί και τα προβλήματα του σοσιαλισμού δεν είναι τόσο απλά και η σαφής κατανόησή τους έχει μέγιστη σημασία στο μεταβατικό μας αιώ­να. Δεδομένου ότι στις σημερινές συνθήκες η ελεύθερη, ανεμπόδιστη συζήτηση των πρo­βλημάτων αυτών βρίσκεται πρακτικά υπό απαγόρευση, νομίζω ότι η έκδοση του περιοδικού αυτού («Monthy review») Θα προσφέρει στην κοινωνία μεγάλη υπηρεσία.
Βαθμολογία:

5

Καλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΤεκίλα, σεξ και μαριχουάναΚαλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΜε την λαθρέμποροι δεν υπάρχει τελωνειακή


Καλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΚαλώς ήρθατε αγάπη μουΑπό το βράδυ μέχρι το πρωίΚαλώς ήλθατε στο Tjiuana
Καλώς ήρθατε, η τύχη μουΕίμαι στην ευχάριστη θέση να σας δούμεΚαλώς ήλθατε στο Tjiuana

Καλώς ήλθατε στο TjiuanaΚαλώς ήρθατε αγάπη μουΑπό το βράδυ μέχρι το πρωίΚαλώς ήρθατε, αγάπη μου
Καλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΚαλώς ήρθατε, θλίψη σαςΚαλώς ήρθατε δείπνοSopita του Camaron

Καλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΚαλώς ήρθατε, η τύχη μουΚαλώς ήρθατε θάνατό μουΑπό την Panamerican

Καλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΤεκίλα, σεξ και μαριχουάναΚαλώς ήρθατε στην ΤιχουάναΜε το κογιότ δεν υπάρχει τελωνειακή

Welcome to Tijuana

.

Welcome to Tijuana
Welcome to Tijuana
Tequila, sexo y marihuana
Welcome to Tijuana
Con el coyote no hay aduana



Bienvenida a Tijuana
Bienvenida mi amor
De noche a la mañana
Bienvenido a Tijuana...

Bienvenida mi suerte
A mi me gusta el verte
Bienvenida a Tijuana

Bienvenida a Tijuana
Bienvenida mi amor
De noche a la mañana
Bienvenida mi amor


Bienvenida a Tijuana
Bienvenida tu pena
Bienvenida la cena
Sopita de camaró

Bienvenida a Tijuana
Bienvenida mi suerte
Bienvenida la muerte
Por la Panamericana

Welcome to Tijuana
Tekila, sexo y marihuana
Welcome to Tijuana
Con el coyote no hay aduana

------------------------------------------------


English Translation
===============

Welcome to Tijuana
Tequila, sex and marijuana
Welcome to Tijuana
With the smugglers there’s no customs



Welcome to Tijuana
Welcome my love
From night till morning
Welcome to Tjiuana

Welcome, my luck
I’m happy to see you
Welcome to Tjiuana


Welcome to Tjiuana
Welcome my love
From night till morning
Welcome, my love

Welcome to Tijuana
Welcome, your grief
Welcome supper
Sopita of Camaron


Welcome to Tijuana
Welcome, my luck
Welcome my death
By the Panamerican


Welcome to Tijuana
Tequila, sex and marijuana
Welcome to Tijuana
With the coyotes there is no customs

Manu Chao - Welcome to Tijuana

Η γεωργική παραγωγή στον προηγμένο καπιταλισμό

Την άνοιξη του 2008, σχεδόν ταυτόχρονα, σε 33 χώρες σε όλο τον κόσμο, ξέσπασαν πρωτόγνωρες διαδηλώσεις, με ένα κοινό αίτημα. Άνθρωποι στα όρια της απόγνωσης κατέλαβαν τους δρόμους, σε κάποιες περιπτώσεις και τα όπλα, προκειμένου να διεκδικήσουν το όπως φαίνεται όχι αυτονόητο δικαίωμά τους, να έχουν πρόσβαση στο φαγητό".
Έτσι περιγράφει σχετικό αφιέρωμα[1] του τηλεοπτικού "Εξάντα" τις "εξεγέρσεις τροφίμων" (food riots) που ξέσπασαν πριν μερικά χρόνια σε διάφορα μέρη του κόσμου, όταν οι διαρκείς αυξήσεις στην τιμή των τροφίμων οδήγησαν πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού στο να μην μπορεί να τα αγοράσει.
Αν και κάπως παλιό, το θέμα το επαναφέρουμε μετά από ένα πάρα πολύ καλό άρθρο[2] που δημοσίευσε πρόσφατα η "Huffington Post" σχετικά με το θέμα.
Όπως λοιπόν διαβάζουμε εκεί "Στο τέλος του 2006, οι τιμές των τροφίμων σε ολόκληρο τον κόσμο άρχισαν να αυξάνονται, ξαφνικά και απότομα. Μέσα σε ένα χρόνο, η τιμή του σίτου είχε αυξηθεί κατά 80 τοις εκατό, το καλαμπόκι κατά 90 τοις εκατό, και το ρύζι 320 τοις εκατό. Σε μια παγκόσμια καταστροφή από την πείνα, 200 εκατομμύρια άνθρωποι - κυρίως παιδιά - δεν μπορούσε να πάρει τα τρόφιμα πια, και βυθίστηκε σε υποσιτισμό ή ασιτία. Υπήρχαν ταραχές σε περισσότερες από 30 χώρες και τουλάχιστον μία κυβέρνηση ανατράπηκε βίαια. Στη συνέχεια, την άνοιξη του 2008, οι τιμές μυστηριωδώς επανήλθαν στο προηγούμενο επίπεδό τους.  Ο Ζαν Ζιγκλέρ, ο ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ για το δικαίωμα στην τροφή, την αποκάλεσε "μια σιωπηλή μαζική δολοφονία», και οφείλεται εξ ολοκλήρου σε "ανθρώπινες ενέργειες"."
Στη συνέχεια, το άρθρο εξηγεί πως για την άνοδο αυτή των τιμών δε φταίει ούτε η [ανύπαρκτη] αύξηση της ζήτησης, ούτε κάτι άλλο. Αντίθετα, αυτό που όντως έφερε τα πράγματα εκεί που τα έφερε ήταν το εξής:
"Για πάνω από έναν αιώνα, οι αγρότες στις πλούσιες χώρες έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε μια διαδικασία που τους διασφαλίζει από τον κίνδυνο [καλά, αυτό λέει ο συντάκτης, αλλά η αλήθεια είναι πως ο αγρότης, και ειδικά ο μικρός αγρότης, ουδέποτε ήταν διασφαλισμένος από τον κίνδυνο. Τέλος πάντων] .Ο αγρότης μπορούσε να συμφωνήσει τον Ιανουάριο για να πουλήσει την καλλιέργεια του σε έναν επιχειρηματία, τον Αύγουστο, σε καθορισμένη τιμή. Αν έχει ένα "καλό" καλοκαίρι (σαιζόν) και η παγκόσμια τιμή του είναι υψηλή, αυτός θα χάσει κάποια μετρητά, αλλά αν υπάρχει ένα "άθλιο" καλοκαίρι (σαιζόν) ή η τιμή καταρρέει, αυτός θα τα πάει καλά με τη συμφωνία. Όταν αυτή η διαδικασία ήταν καλά οργανωμένη και μόνο οι επιχειρήσεις που έχουν άμεσο ενδιαφέρον για τον τομέα μπορούσαν να συμμετέχουν, και λειτούργησε καλά [λέμε τώρα - τέλος πάντων].
Στη συνέχεια, μέσα από τη δεκαετία του 1990, η Goldman Sachs και άλλοι πίεσαν σκληρά και κατάργησαν τους κανονισμούς. Ξαφνικά, οι συμβάσεις μετατράπηκαν σε «παράγωγα» (derivatives - χρηματοπιστωτικά "προιόντα" σπέκουλας-κερδοσκοπίας), που θα μπορούσαν να αγοραστούν ή να πωληθούν στους εμπόρους οι οποίοι δεν είχαν καμία σχέση με τη γεωργία (στο χρηματοπιστωτικό τομέα εννοεί, στο "χρηματιστήριο αγροτικών προιόντων συγκεκριμένα). Μια αγορά σε «σπέκουλα τροφίμων" γεννήθηκε.
Έτσι ο αγρότης ακόμη συμφωνεί να πωλήσει καλλιέργεια του εκ των προτέρων σε έμπορο για £ 10.000. Αλλά τώρα, η σύμβαση μπορεί να πωληθεί σε επενδυτές, οι οποίοι αντιμετωπίζουν την ίδια τη σύμβαση ως αντικείμενο δυνητικών πλούτου. Πχ η Goldman Sachs το αγοράζει και το πωλεί στην τιμή των £ 20.000 στη Deutschebank, που το πουλά στην τιμή των £ 30.000 στη Merryl Lynch - και επάνω, και επάνω, εφόσον θεωρούν ότι η τιμή μπορεί να ανέβει κι άλλο, μέχρι σχεδόν να μη φέρει καμία σχέση με την παραγωγή του αγρότη."
Το άρθρο συνεχίζει και εξηγεί το πως από το κέρδος επί της παραγωγής, περάσαμε στο επόμενο στάδιο, στο κέρδος επί της σπέκουλας πάνω στην παραγωγή, στην επένδυση δηλαδή ότι η παραγωγή φέτος θα πάει καλά, ή κακά, ή μέτρια, κτλ:
"Έως την απορρύθμιση αυτή, η τιμή για τα τρόφιμα καθοριζόταν από τις δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης για τρόφιμα. (Αυτή η ίδια ήταν βαθιά ατελής: άφηνε ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους να πεινούν.) [έτσι τουλάχιστον λέι ο συντάκτης του άρθρου, στην πραγματικότητα ουδέποτε η παραγωγή καθορίστηκε από τη ζήτηση, με την έννοια της κάλυψης των αναγκών του λαού - εξ ου και το ότι δις άνθρωποι πεινούν. Η παραγωγή και πριν καθοριζόταν με βάση το κέρδος των λίγων] Αλλά μετά από την απορρύθμιση, δεν ήταν πλέον απλώς μια αγορά τροφίμων. Έγινε, την ίδια στιγμή, μια αγορά που έκανε σπέκουλα (speculation -εικασία) σχετικά με τη τιμή των τροφίμων που θα αναπτυχθεί στο μέλλον - και οι επενδυτές οδήγησαν την τιμή στα ύψη [παρεμπιπτόντως, παρόμοια είναι και η κατάσταση στην αγορά σπιτιών, κτλ, όπου επίσης δε χτίζονται σπίτια με βάση το πόσα σπίτια χρειάζονται και που για να ζήσει ο κόσμος, αλλά με βάση τη σπέκουλα που θα ανέβουν οι τιμές περισσότερο, και εκεί χτίζονται σπίτια πριν καν βρεθούν οι άνθρωποι που θα τα αγοράσουν, κτλ]"
Και το άρθρο συνεχίζει:
"Να τι συνέβη. Το 2006, οι κερδοσκόποι, όπως η Goldman άρχισαν να αποχωρούν από την αγορά ακινήτων στις ΗΠΑ που κατάρρεε, και έψαχναν κάπου αλλού για να επενδύσουν το κεφάλαιο τους. Άρχισαν να αγοράζουν μαζικές ποσότητες των παραγώγων που βασίζονται στο φαγητό: υπολόγιζαν ότι οι τιμές των τροφίμων θα παραμείνουν σταθερές ή θα αυξηθούν, ενώ η υπόλοιπη οικονομία θα κατέρρεε. Ξαφνικά, οι τρομαγμένοι επενδυτές του κόσμου το είδαν αυτό και αποφάσισαν να αγοράζουν, να αγοράζουν, να αγοράζουν [χρηματιστικά παράγωγα τροφών].
Έτσι, ενώ η προσφορά και η ζήτηση των τροφίμων παρέμεινε λίγο πολύ η ίδια, η προσφορά και η ζήτηση για τις συμβάσεις που βασίζονται σε τρόφιμα αυξήθηκε μαζικά - πράγμα που σήμαινε η τιμή για τα τρόφιμα στα πιάτα των ανθρώπων αυξήθηκε μαζικά. Η λιμοκτονία ξεκίνησε.
Η τιμή των τροφίμων ρυθμιζόταν τώρα με την κερδοσκοπία και όχι με βάση τα πραγματικά τρόφιμα. Ο μάνατζερ ενός hedge fund Michael Masters εκτιμά ότι ακόμη και στα ρυθμιζόμενα χρηματιστήρια στις ΗΠΑ - που καταλαμβάνουν ένα μικρό μέρος των συναλλαγών - το 64 τοις εκατό του συνόλου των συμβάσεων σίτου πραγματοποιήθηκαν από τους κερδοσκόπους που προφανώς δεν ενδιαφέρονται καθόλου για το πραγματικό σιτάρι. Ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο στο να φουσκώνουν τις τιμές και μετά να πουλάνε με κέρδος. Ακόμη και ο George Soros είπε ότι αυτό ήταν "ακριβώς το ίδιο όπως κρυφά όταν επιχειρηματίες και μαυραγορίτες φυλάνε κρυφά τα τρόφιμα κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πείνας, προκειμένου να αποκομίσει κέρδη από την αύξηση των τιμών." [αυτό πχ γινόταν και επί κατοχής στη Ελλάδα]. Η φούσκα θα σκάσει το Μάρτιο του 2008, όταν η κατάσταση ήταν τόσο άσχημη στις ΗΠΑ, ώστε οι κερδοσκόποι έπρεπε να μειώσει δραστικά τις δαπάνες τους για την κάλυψη των ζημιών τους πίσω στην έδρα τους.
Όταν τους ζητήθηκε να σχολιάσει σχετικά με την πείνα που προκαλούν στις μάζες, ο εκπρόσωπος της Merrill Lynch δήλωσε: "Εεε. Δεν ήξερα γι 'αυτό." Αργότερα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου είπε: "Ουδέν σχόλιο." Η Deutsche Bank αρνήθηκε να σχολιάσει. Η Goldman Sachs ήταν λίγο πιο λεπτομερής στην απάντησή της: είπαν «σοβαρές αναλύσεις ... έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα κεφάλαια δεικτών δεν προκαλέσαμε φούσκα στις προθεσμιακές τιμές των βασικών εμπορευμάτων", προσφέροντας ως αποδεικτικό στοιχείο σε μεμονωμένη δήλωση από τον ΟΟΣΑ."
Και εδώ μερικά αποσπάσματα από σχετικό ρεπορτάζ του "Εξάντα":
"Μια χούφτα πολυεθνικές εταιρείες έχουν καταφέρει να ελέγξουν την «καρδιά» του φαγητού που βάζουμε στο καθημερινό μας τραπέζι: Τον ίδιο τον σπόρο και ως εκ τούτου την παγκόσμια γεωργική παραγωγή.
Οι χρηματιστές στον ανεπτυγμένο κόσμο τζογάρουν με τα τρόφιμα, ανεβοκατεβάζοντας τις τιμές, παίζοντας με το θεμελιώδες δικαίωμα των ανθρώπων να έχουν πρόσβαση στο φαγητό.
Την ίδια στιγμή σχεδόν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο υποσιτίζονται και 25.000 πεθαίνουν κάθε μέρα από πείνα.
Μήπως η Γη αδυνατεί πλέον να θρέψει τους κατοίκους της; Τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο! Η κρίση των τροφίμων, όπως θα περάσει στην ιστορία, συμβαίνει την στιγμή που ο πλανήτης παράγει περισσότερο φαγητό από ποτέ.
...
«Κάποιοι άνθρωποι και κάποια ταλαιπωρημένα από τη φτώχεια έθνη βρέθηκαν σε μια πολύ άβολη κατάσταση; Ναι, όντως βρέθηκαν! Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα της αγοράς», παραδέχεται ο Ντένις Γκάρτμαν, ένας διεθνούς φήμης γκουρού της χρηματοπιστωτικής οικονομίας, που με τις προβλέψεις του συχνά κατευθύνει τις τάσεις της αγοράς.
Το μεγαλύτερο χρηματιστήριο τροφίμων στον κόσμο βρίσκεται στο Σικάγο. Εκεί καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό η τιμή του φαγητού που βάζουμε κάθε μέρα στο τραπέζι μας. Το χρηματιστήριο του Σικάγο γνώρισε πρόσφατα πρωτόγνωρη εισροή κεφαλαίων, καθώς μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στράφηκαν σε αυτό προκειμένου να αντισταθμίσουν τις απώλειές τους μετά την «κρίση των στεγαστικών δανείων» και να αυξήσουν και πάλι τα κέρδη τους. Αυτή τη φορά κερδοσκόπησαν πάνω στη δυνατότητα των ανθρώπων να εξασφαλίσουν με αξιοπρέπεια την καθημερινή τους τροφή .
Ως αποτέλεσμα της ραγδαίας αύξησης της τιμής των τροφίμων που ακολούθησε, 75 εκατομμύρια άνθρωποι προστέθηκαν μέσα στο 2007 σε όσους βρίσκονταν ήδη αντιμέτωποι με το φάσμα της πείνας παγκοσμίως. Έτσι, ο μαστιζόμενος από την πείνα πληθυσμός της γης προσέγγισε πια σε σύνολο το ένα δισεκατομμύριο. Αναλογιστείτε, ένα παιδί πεθαίνει σήμερα από την πείνα κάθε 30 δευτερόλεπτα.
Η Ινδία, με περίπου 700 εκατ. ανθρώπους να ασχολούνται με τη γεωργία, είναι η πατρίδα του μεγαλύτερου σώματος μικροκαλλιεργητών στον κόσμο. Δεύτερη μετά την Κίνα σε παραγωγή ρυζιού και σιταριού, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς τροφής. Κι όμως, είναι ταυτόχρονα η πατρίδα και των περισσότερων υποσιτισμένων ανθρώπων, ξεπερνώντας πια στην κατάταξη τις χώρες της Αφρικής. Παράλογο; Πάντως επιβεβαιώνει το ποσοστό που θέλει το 80% των μαστιζόμενων από την πείνα ανθρώπων παγκοσμίως να είναι αγρότες ή εργάτες της γεωργίας.
Στο μικρό χωριό Παρόντα της Ινδίας, η γιαγιά Σαρασβάτι έχει να θρέψει τα 4 εγγόνια της. Δεν γνωρίζει από χρηματιστήρια και κανόνες της αγοράς, ξέρει μόνο πως τα τρόφιμα στο μαγαζάκι του χωριού έχουν ακριβύνει τα τελευταία χρόνια πάρα πολύ.
«Οι φτωχοί έχουν μεγάλο πρόβλημα, έχουμε πολύ άγχος. Η κατάσταση είναι δραματική. Ο φτωχός τι μπορεί να κάνει, να κοιτάξει το στομάχι του, να ξοδέψει τα λεφτά για τις αρρώστιες ή να ταΐσει τα παιδιά του; Είναι μέρες που δεν μπορούμε να χορτάσουμε, πάμε στο κρεβάτι νηστικοί», μας λέει. Πίσω στο Σικάγο, ο χρηματιστής Βίκτορ Λισπανέσε μας εξηγεί τους κανόνες του παιχνιδιού: «Αυτό δεν είναι κάτι που μπαίνει στο σκεπτικό μου. Αν είναι λογικό ή όχι, δεν είναι το ζήτημα. Εγώ κοιτάω πώς αυτό το γεγονός επηρεάζει την αγορά»."

J. Altamira: «Η εµπειρία µου από την Αργεντινή; Αν συνεχίσετε έτσι, θα χρεοκοπήσετε»tvxs. gr

J. Altamira: «Η εµπειρία µου από την Αργεντινή; Αν συνεχίσετε έτσι, θα χρεοκοπήσετε»

Από τις ηγετικές φυσιογνωµίες της Αριστεράς και του εργατικού κινήµατος στη Λατινική Αµερική, ο Χόρχε Αλταµίρα ήρθε πριν από λίγες µέρες στη χώρα µας για να µας µεταφέρει αυτά που έπαθε -και έµαθε ο λαός της Aργεvτινής από την κηδεµονία του ΔΝΤ.
Συνέντευξη του Jorge Altamira στο «Ε» της Ελευθεροτυπίας, 18/07/2010
Ο Χόρχε Αλταµίρα (ψευδώνυµο του Χοσέ Σαούλ Βέρµους) είναι από τους ιδρυτές του Εργατικού Κόµµατος της Aργεvτινής και επανειλημμένα υποψήφιος για την προεδρία της χώρας. Εκδότης από τη δεκαετία του ’60 του περιοδικού «Εργατική Πολιτική», γύρω από το οποίο συσπειρώθηκε ο πυρήνας που αργότερα θα κυοφορούσε το Εργατικό Κόµµα, ο Αλταµίρα έχει περάσει χρόνια στην παρανοµία, επιβιώνovτας µέσα από τρεις δικτατορίες.
Ο τροτσκιστής πολιτικός, ως βουλευτής του Μπουένος Άιρες ήταν ο άνθρωπος που εµπνεύστηκε και προώθησε, µετά την κρίση του 2001 και την παύση πληρωµών, τη νοµοθεσία που κατοχύρωνε τις εργατικές απαλλοτριώσεις των εγκαταλειµµένων ή χρεοκοπηµένων εργοστασίων που καταλήφθηκαν από τους εργαζοµένους τους. Διευθυντής του περιοδικού «Υπερασπίζοντας; το µαρξισµό», αρθρογράφος σε σωρεία εναλλακτικών εντύπων και συγγραφέας πολλών βιβλίων, σήµερα θεωρείται -ακόµη και από τους πολιτικούς αvτιπάλoυς του ένας από τους πιο σηµαντικούς οικονοµικούς και πολιτικούς αναλυτές της Λατινικής Αµερικής.
H Συνέντευξη
Κυριαρχούσε ο συνδυασμός οικονομικής ύφεσης και δηµοσιονοµικών ελλειμμάτων. Ο εξωτερικός δανεισµός έγινε πολύ ακριβός και η αποπληρωµή του χρέους εξαιρετικά δύσκολη, γιατί συνήθως καλυπτόταν µε εξωτερικό δανεισµό. Εφάρµοσαν τη λογική του ΔΝΤ, επιχειρώντας να σώσουν τη συναλλαγµατική ισοτιµία µε δραστικά µέτρα δηµοσιονοµικής λιτότητας. Επέβαλαν περικοπές στον προϋπολογισµό, µείωσαν τις συντάξεις, πήραν µέτρα που έπλητταν το εισόδηµα των εργαζοµένων. Κι όλα αυτά χωρίς καµιά συναίνεση και αθετώντας κατάφωρα τις προεκλογικές τους υποσχέσεις: η νίκη τους συµβόλιζε την αντίθεση στις πολιτικές του παρελθόντος, αλλά διέψευσαν τις προσδοκίες για αλλαγή των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, καθώς ήταν αυτές ακριβώς που εφάρµοσαν. Αυτές οι πολιτικές οδήγησαν σε µεγαλύτερη ύφεση. µικρότερη συγκέντρωση εσόδων, όξυνση των προβληµάτων και µια δίχως προηγούµενο κρίση που έφερε τη χρεοκοπία».
Η περιγραφή δεν αφορά την Ελλάδα του 2010, αλλά την Αργεντινή του 2001 λίγο πριν καταρρεύσει. Κάθε οµοιότητα όµως δεν είναι διόλου συµπτωµατική, λέει ο αργεντίνος Χόρχε Αλταµίρα, ένας από τους πιο γνωστούς αριστερούς οικονοµικούς αναλυτές της Λατινικής Αµερικής, που έχει γράψει σωρεία άρθρων για την κρίση στην Ελλάδα, προδικάζοντας ότι µ’ αυτές τις πολιτικές η χώρα οδηγείται στη χρεοκοπία.
«Σχηµατικά, θα µπορούσαµε να πούµε ότι η Ελλάδα βρίσκεται αυτήν τη στιγµή εκεί που βρισκόταν η Αργεντινή έξι µήνες πριν από τη µεγάλη κρίση που ξέσπασε από τις πολιτικές λιτότητας της κυβέρνησης Ντε Λα Ρούα (είχε εκλεγεί, γιατί υποτίθεται ότι εκπροσωπούσε µια διαφορετική πολιτική από του Μένεµ, όπως και ο Γιώργος Παπανδρέου εξελέγη ως αντίπαλον δέος των πολιτικών του κ. Καραµανλή) και οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης και στη µη αποπληρωµή του χρέους. Υπάρχουν αρκετές αναλογίες, αλλά η βασική είναι ότι επιβάλλουν πολιτικές λιτότητας για να σώσουν τις ισοτιµίες της σχέσης 1:1 µεταξύ πέσο και δολαρίου όσον αφορά εµάς και την αποτροπή της υποτίµησης του ευρώ όσον αφορά εσάς».
Προδιαγράφετε ότι η Ελλάδα θα ακολουθήσει το δρόµο της Aργεvτινής και ότι ένα χρεοστάσιο είναι αναπόφευκτο;
«Αν συνεχίσει αυτή η διαδικασία, σαφώς και η Ελλάδα θα υποχρεωθεί να κηρύξει πτώχευση. Οι πολιτικές που επιβλήθηκαν µε το µηχανισµό στήριξης επιδεινώνουν το πρόβληµα του χρέους, άρα αυτή η “στήριξη” είναι µάταιη. Το εξωτερικό χρέος δεν µειώνεται στο ελάχιστο και, φυσικά. αν σήµερα δεν έχουν χρήµατα για τους συνταξιούχους και τους µισθωτούς, δεν θα έχουν ούτε και αύριο. Γι’ αυτό και µειώνουν τους µισθούς και τις συντάξεις Εφαρµόζοντας τις πολιτικές που επιβάλλουν Ε.Ε. και ΔΝΤ η ύφεση θα οξυνθεί και τα έσοδα θα συρρικνωθούν.
»Θέλω να είµαι ξεκάθαρος: είναι ψέµατα ότι δίνουν λεφτά στον ελληνικό λαό, οι Έλληνες ακούν για λεφτά αλλά δεν τα βλέπουν, γιατί αυτά δεν πηγαίνουν για να καλύψουν καµιά κοινωνική δαπάνη, πηγαίνουν στις τράπεζες, γαλλικές και νερµανικές. Έτσι όπως µπαίνουν, έτσι και βγαίνουν και δεν αποτελούν καµιά λύση για την Ελλάδα. Λύση είναι η αναγνώριση του ότι είναι αδύνατον να πληρωθεί το χρέος και πρέπει να προχωρήσει στη µη αποπληρωµή του».
Γιατί θεωρείτε τη µη αποπληρωµή του χρέους την καλύτερη λύση;
«Αν παύσει η Ελλάδα να πληρώνει το χρέος, το µόνο που θα κάνει είναι αυτό που γίνεται κατά . κόρον στην καπιταλιστική οικονοµία όταν παρουσιάζει ζηµιές µια επιχείρηση που αποδείχθηκε µη βιώσιµη. Η Ελλάδα χρεώθηκε κάτω από την πίεση των αµερικανικών και ευρωπαϊκών τραπεζών’ οι µπίζνες τους δεν πήγαν καλά και απλώς τώρα θα πρέπει να διαπραγµατευθούν τις ζηµιές. Το πλεονέκτηµα από αυτό είναι ότι η Ελλάδα µπορεί να οναθερµάνει την οικονοµική διαδικασία µε την παύση πληρωµών, γιατί απελευθερώνεται από µια υποθήκη και έτσι µεταµορφώνεται σε µια αγορά για την παγκόσµια παραγωγή.
Στην περίπτωση της Αργεντινής, µετά την παύση πληρωµών επί τρία χρόνια δεν πληρώθηκε καθόλου χρέος και αυτό το διάστηµα αξιοποιήθηκε για να κατευθυνθούν οι πόροι στην ανάπτυξη, αυξήθηκε η ζήτηση και µαζί και η παραγωγή. Είναι µια καπιταλιστική λύση που λειτούργησε προς όφελος του καπιταλισµού».

Η Ελλάδα, ωστόσο, ανήκει στην Ε.Ε. και μια παύση πληρωμών θα μπορούσε να έχει σοβαρό αντίκτυπο στις ευρωπαϊκές οικονομίες.
“Με τη µη πληρωµή του χρέους η Ευρώπη θα πρέπει να εξετάσει την εθνικοποίηση των τραπεζών, από τη στιγµή που οι ελληνικές τράπεζες δεν θα άντεχαν την πίεση εφόσον βρίσκονται ουσιαστικά στα χέρια Γάλλων και Γερµανών. Κι αυτή δεν είναι λύση που πρότεινε κάποιος αριστερός, αλλά ο αμερικανός νομπελίστας οικονομολόνος Πολ Κρούγκµαν και µάλιστα για τις Η ΠΑ, έστω και ως προσωρινή λύση. Οι Γερµανοί, άλλωστε, ήδη εθνικοποίησαν τράπεζες όταν το 2008 κατέρρευσε η Lehman Brothers, και το ίδιο έκαναν και οι Αγγλοι Γιατί αυτοί µπορούν να το κάνουν, προκειµένου να αντιµετωπίσουν τις δικές τους εσωτερικές κρίσεις και οι Έλληνες δεν µπορούν να διεκδικήσουν την εθνικοποίηση των τραπεζών τους αν αυτές αδυνατούν να σηκώσουν το βάρος του χρέους:
»Προσωπικά είµαι υπέρµαχος της οριστικής και αμετάκλητης µη πληρωµής του χρέους και της εθνικοποίησης; των τραπεζών ως µόνιµης λύσης. Πρώτον, γιατί αν δεν ληφθεί ως µόνιµο µέτρο, σε δέκα χρόνια η ιστορία θα επαναληφθεί, θα έχουµε πάλι µια κρίση χρέους και πάλι κατάρρευση των τραπεζών. Και ο δεύτερος λόγος είναι ότι αυτά τα µέτρα επιτρέπουν στο κράτος να παρέµβει ως πολιτική εξουσία και όχι ως χρηµατοδότης για να αναδιαρθρώσει την οικονοµία, να κατευθύνει πόρους εκεί που πραγµατικά έχει ανάγκη ο τόπος Ταυτόχρονα, εγγυάται το αξιόχρεο των τραπεζών για να πληρώνουν τους καταθέτες γιατί αλλιώς, οι αποταµιευτές θα σηκώσουν τις καταθέσεις τους».

Πολλοί λένε ότι μ’ αυτόν τον τρόπο η ελληνική κρίση γίνεται ευρωπαϊκή. εσείς υποστηρίζετε ακριβώς το αντίθετο.
«Το επίκεντρο της κρίσης είναι η Γερµανία: εκεί προκλήθηκε η ρωγµή στο φλοιό και η Ελλάδα δέχεται τώρα τον αντίκτυπο. Η διαδικασία υπερχρέωσης της Ελλάδας, πέραν των δυνατοτήτων της ονταποκρίνεται στην ανάγκη να ευνοηθούν οι επιχειρήσεις της Γερµανίας µέσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Αυτοί που έσπρωξαν την Ελλάδα να πάρει κάθε είδους δάνεια για να ωφεληθούν δικές τους επιχειρήσεις, τώρα την κατηγορούν ότι δεν επέδειξε µεγαλύτερη λιτότητα. Πιθανόν η γερµανική κυβέρνηση να θέλει µε αυτά τα µέτρα να φτάσει να ασκεί ένα καθεστώς προτεκτοράτου στο σύνολο των δηµοσιονοµικών πολλών χωρών, αλλά δεν νοµίζω ότι θα προλάβει χρονικά ούτε ότι έχει τκ προϋποθέσεις πλέον να το επιβάλει, γιατί υπάρχει ένα πνεύµα αντίστασης των λαών της Ευρώπης, κάτι που δυσχεραίνει σοβαρά την εφαρµονή αυτών των πολιτικών. Το γενονός ότι η Ε. Ε. δεν διευκολύνει µια αναδιάρθρωση του χρέους χωρίς πτώχευση δείχνει ότι τη βασική ευθύνη για την ελληνική κρίση δεν την έχουν οι Έλληνες. Ούτε τα δηµοσιονοµικά ελλείµµατα, ούτε το δηµόσιο χρέος της Ελλάδας, ούτε τίποτε απ’ όσα καταλογίζουν στη χώρα ευθύνεται κατά κύριο λόγο για την κρίση.
»Το θεµελιώδες στοιχείο της κρίσης είναι οι πιστωτές, που βρίσκονται σε πολύ αδύναµη θέση και δεν µπορούν να ανεχτούν έστω µία αναδιάρθρωση. Και θέλω να τονίσω ότι αναδιάρθρωση, επαναδιαπραγµάτευση, ακόµη και παύση πληρωµών χρεών είναι µηχανισµοί καθαρά καπιταλιστικοί. Ο καπιταλισµός δεν µπορεί να υπάρξει χωρίς αυτές τις διαδικασίες, όπως αποδεικνύει η εµπορική πρακτική. Καθηµερινά µη βιώσιµες επιχειρήσεις συµφωνούν µε τους πιστωτές τους διευκολύνσεις, ρυθμίσεις µειώσεις και αυτό λειτουργεί επίσης και προς όφελος των πιστωτών.
»το γεγονός ότι η Ε. Ε. µπλοκάρει όχι ένα επαναστατικό ή αριστερό µέτρο, αλλά τη σωστή λειτουργία του καπιταλισµού, µη αποδεχόµενη να επαναδιαπραγµατευθεί η Ελλάδα το χρέος της καταδεικνύει ποιος εν τέλει έχει το πρόβληµα. Οι γαλλικές και γερµανικές τράπεζες έχουν στο χαρτοφυλάκιό τους σηµαντικό τµήµα του ελληνικού χρέους, αλλά αυτές οι τράπεζες είναι υπό χρεοκοπία και αν κάποιος δεν τις πληρώσει θα πρέπει να κηρύξουν πτώχευση».
Οργή των απελπισµένων στους δρόµους, «ντου» των εξαθλιωµένων στα σούπερ µάρκετ του Μπουένος Αϊρες. Εικόνες από τn χρεοκοπnµένn Aργεvτινής, αρχές τnς δεκαετίας. θα τις δούµε κι εµείς στο άµεσο µέλλον; Εξαρτάται από το δρόµο που θα διαλέξουµε. Να σώσουµε ταυς δανειστές µας ή τον εαυτό µας ... ελληνική κρίση γίνεται ευρωπαϊκή.
Γράψατε προ δύο µηνών ότι µπορεί να µεθοδεύεται µια παράδοξη λύση µερικής αποχώρησης της Ελλάδας από το ευρώ …
«Αν η Ελλάδα αποχωρούσε από το ευρώ, θα υπήρχε τεράστια κερδοσκοπία εκ βάρος της Ισπανίας, γεγονός που θα υποχρέωνε και αυτήν τη χώρα να αποχωρήσει επίσης; από το ευρώ. Αυτό, όµως, θα σήμαινε και το τέλος του ευρώ. Η στάση, λοιπόν, της Γερμανίας απέναντι στη χρεοκοπία της Ελλάδας εξαρτάται από τον αντίκτυπο που θα έχει στο ευρώ.
»Εχει ενδιαφέρον μια επισήμανση του Οτμαρ Ισισνγκ. πρώην διευθυντή της Ευρωπαϊκής κεντρικής Τράπεζας, ο οποίος έγραψε ότι θα έπρεπε να βρεθεί ένας μηχανισμός ώστε η Ελλάδα να μπορεί να βγει από το ευρώ και να κάνει υποτίμηση χωρίς να χρειαστεί να εγκαταλείψει την ευρωζώνη. Όποιοι φαντάζονται ότι αυτό δεν είναι δυνατόν, μπορούν κάλλιστα να ανατρέξουν στην εμπειρία της Αργεντινής. Οταν μετά την πτώση του Ντε Λα Ρούα ανέλαβε για μια εβδομάδα ο Ροντρίγκες Σάα, οι συνεργάτες του επιχείρησαν να δημιουργήσουν ένα δεύτερο νόμισμα, το πατακόν, που θα απευθυνόταν στην εσωτερική αγορά και θα μπορούσε να υποτιμηθεί, ενώ όλες οι εξωτερικές συναλλαγές θα συνέχιζαν να γίνονταν με τη σταθερή ισοτιμία τού ένα προς ένα μεταξύ πέσο και δολαρίου».

Ακούγεται παρατραβηγµένο αυτό το σενάριο, αvτίθετα µε την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ, που αποτελεί µάλιστα και πρόταση κάποιων αριστερών οργανώσεων.
«Δεν είμαι κατά της εξόδου, αλλά δεν πιστεύω ότι είναι λύση σ’ αυτήν τη συγκυρία, γιατί -με μια κυβέρνηση που παίρνει αντιλαϊκά μέτρα η επιστροφή στη δραχμή και η υποτίμησή της θα αποτελέσει θανάσιμο πλήγμα για τους εργαζομένους. Σας μιλώ εκ πείρας: τίποτε από όσα κάνουν σήμερα δεν μπορεί να συγκριθεί με τον αντίκτυπο που θα έχει στον ελληνικό λαό η υποτίμηση. Μόνο μια λαϊκή κυβέρνηση θα μπορούσε να προστατεύσει τον κόσμο, αυξάνοντας τους μισθούς κατά το ποσό της υποτίμησης και αυξάνοντας κατά το ίδιο ή και περισσότερο ποσοστό τη φορολογία του κεφαλαίου. Αλλιώς, οι εργαζόμενοι θα χάσουν πολλά περισσότερα, ενώ οι τιμές θα εκτιναχθούν στα όψη.
»Αυτή είναι η προϋπόθεση για την έξοδο από την ευρωζώνη, γιατί αλλιώς στο όνομα της εθνικής κυριαρχίας θα κάνουν μια υποτίμηση που θα βυθίσει το λαό σε βαθιά μιζέρια, όπως έγινε στην Αργεντινή μετά την υποτίμηση του 2002, όταν αυξήθηκε πρωτόγνωρα η φτώχεια που έκανε πολλούς ανθρώπους να ανοίγουν τα σπίτια τους και να προσφέρουν στέγη και φαγητό σε όσους τα έχασαν όλα».

Ηταν η εποχή που στην Αργεντινή εγκαινιάστηκαν εναλλακτικές µορφές οικονοµίας, όπως τα δίκτυα συναλλαγών χωρίς χρήµατα, που έχουν κάνει δειλή εµφάνιση και στην Ελλάδα.
«Τότε στήθηκε ένα δίκτυο όπου πολίτες αντάλλασσαν ό,τι τους περίσσευε με ό,τι τους ήταν χρήσιμο, χωρίς να καταφεύγουν σε μεσάζοντες και χρήμα. Ωστόσο, καθώς, είναι δύσκολο να ταιριάξουν αυτόματα οι ανάγκες των πολιτών και οι αξίες των προσφερόμενων αγαθών, η ανταλλαγή άρχισε να γίνεται με κουπόνια, σαν ένα εσωτερικό νόμισμα. Αλλά, πέραν του ότι δεν έλειψαν και οι απάτες με τα κουπόνια και ότι αυτού του είδους η ανταλλαγή είναι περιορισμένη, πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι: πρόκειται για πρωτοβουλία που υπαγορεύτηκε από τη μιζέρια και την οποία μερίδα της Αριστερά της θέλησε να μετατρέψει σε σοσιαλιστική ουτοπία. Δεν πιστεύω ότι πρέπει να γενικευτούν τέτοιες πρωτοβουλίες, γιατί τελικά ο κόσμος θα προτιμήσει τον καπιταλισμό».
Ποιο είναι το σηµαντικότερο µάθηµα που σας δίδαξε η κρίση στην Aργεvτινή και θα ήταν χρήσιµο για µας;
«Το πιο σημαντικό μάθημα είναι ότι πάτε στη χρεοκοπία. Για να το πω παραστατικά: είστε στον Ιούνιο του 2001, όταν όλοι στην Αργεντινή επεξεργάζονταν σχέδια για να αποτραπεί η χρεοκοπία και η κυβέρνηση έλεγε ότι με το νέο δάνειο θα σωθούμε. Έξη µήνες μετά ήρθε η χρεοκοπία. Αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι ότι -καθώς αν χρεοκοπήσει, χρεοκοπούν οι τράπεζες-επιδιώκουν να απομακρύνουν τον κίνδυνο χρεοκοπίας των τραπεζών. Ευρωπαϊκή Ενωση και ΔΝΤ δίνουν στην Ελλάδα τα λεφτά, η Ελλάδα τα δίνει στις τράπεζες, και οι τράπεζες τα βγάζουν έξω. Σε λίγους μήνες, όταν θα έχει ολοκληρωθεί ο κύκλος και οι τράπεζες θα έχουν διασφαλιστεί, η Ελλάδα θα κηρύξει χρεοκοπία. Πιστεύω ότι αυτό πρέπει να σταματήσει τώρα, κηρύσσοντας παύση πληρωµής του χρέους

Το επιτραπέζιο φιδάκι τώρα και σε εκδοχή... ΙΚΑ απο tvxs.gr

Πόσα χρόνια θα δουλεύω; Πότε θα πάρω σύνταξη; Μέχρι πότε θα ζω; Παίξτε το νέο φιδάκι-ΙΚΑ και προσπαθήστε να πάρετε... σύνταξη!

αυγουστος απο protagon

Με ένα μαγικό τρόπο κάθε χρόνο την 1η Αυγούστου το Αθηνοκεντρικό κράτος εκρήγνυται και απλώνεται και φτάνει σε κάθε γωνιά της Ελλάδας! Ο χώρος αναφοράς ξεφεύγει από την Αθήνα, άντε και τα υπόλοιπα  αστικά κέντρα και κατασκηνώνει στην επαρχία και ειδικά στη νησιωτική. Και να το θαύμα! Όλοι πια ασχολούνται με τα προβλήματα και τα «προβλήματα» της επαρχίας, αφού τώρα γίνονται δικά τους.

Και να τα κανάλια να ξημεροβραδιάζονται στον Πειραιά με το ρεπόρτερ να έχει το ένα μάτι στο ρολόι και το άλλο στο πότε θα λύσει ο κάβος του Χ πλοίου και να διαμαρτύρεται για την «απαράδεκτη» αργοπορία του απόπλου.
Και να οι παρουσιαστές στα «πρωινάδικα» να χτυπιούνται για τις υπερβολικές τιμές των καυσίμων στα νησιά και να ρωτάνε που είναι το υπουργείο για να βάλει πλαφόν.

Και να τα σπαραξικάρδια ρεπορτάζ για τον Α παραθεριστή που πάτησε αχινό και αφού περίμενε και περίμενε στο αγροτικό ιατρείο του νησιού άκουσε τον  αγροτικό γιατρό να λέει  ότι μετά τις πρώτες βοήθειες θα χρειαστεί νοσοκομείο για τα περαιτέρω, μόνο που νοσοκομείο στο νησί δεν υπάρχει.

Και να συζητήσεις του στυλ:
- Πέντε ευρώ για να παρκάρω; Στο Σύνταγμα θα έδινα λιγότερα.
– Να πάτε να παρκάρετε στο Σύνταγμα, μανδάμ.

Και μέσα στον όποιο σαματά να και το κράτος-παρακράτος με τους υπουργούς, βουλευτές, πολιτευτές και λοιπούς εθνοσωτήρες να κόπτονται, λεκτικά πάντα, για την ελληνική επαρχία και τα «μπάνια του λαού».

Και κάποτε τελειώνει ο Αύγουστος «…κι ύστερα πάλι ξανάρθανε τα κρύα» που λέει κι ο Νιόνιος και μένουνε τα νησιά μόνο με τους ιθαγενείς.

Και ποιος νοιάζεται αν το καράβι πάει ή δεν πάει στο νησί, αν η βενζίνη είναι το ίδιο πανάκριβη όλο το χρόνο, η αν ο αγροτικός γιατρός με τα πενιχρά του μέσα είναι ότι διαθέτει ο τόπος από πλευράς περίθαλψης; Φυσικά κανείς.
Μέχρι βέβαια τον επόμενο Αύγουστο που όλοι θα ανακαλύψουμε την Αμερική, αν και δυστυχώς δεν δυνάμεθα να μεταναστεύσουμε εκεί.

εποχες καπιταλιστικού συστήματος και οργανωση του

• 

protagon

του Ανδρέα Πετρουλάκη

του Σταύρου Θεοδωράκη απο protagon

Παρακολουθώ στα τηλεοπτικά ρεπορτάζ τις αντιδράσεις των ομάδων που θίγονται από την απελευθέρωση των αγορών και των κλειστών επαγγελμάτων. Αν τους ακούσεις λέξη προς λέξη μπορεί να πειστείς ότι με την απελευθέρωση των επαγγελμάτων η ελληνική κοινωνία θα παραδοθεί στην παρανομία, αφού προηγουμένως περάσει από ένα διάστημα πείνας.

Μέτα βλέπω τους οδηγούς φορτηγών σκαρφαλωμένους σε μάντρες να διαδηλώνουν τυλιγμένοι με την ελληνική σημαία, έτοιμοι να παίξουν ξύλο με τα ΜΑΤ. Είναι εικόνες που τις έχουμε δει και στο παρελθόν. Όμως αυτή τη φορά λείπει ένα κομμάτι. Δεν υπάρχει πολιτική υποστήριξη, δεν υπάρχει συμπάθεια από την κοινωνία και ίσως να μην υπάρχει ούτε ανοχή. Πρέπει να είναι η πρώτη φορά που κινητοποιείται ένας κλάδος και κανένα πολιτικό κόμμα δεν πήγε να κάνει τη σπέκουλα που του αναλογεί. Λίγο ως πολύ το ίδιο θα συμβεί και αργότερα, όταν έρθει η σειρά των φαρμακοποιών, των μηχανικών, των δικηγόρων και των συμβολαιογράφων. Αυτοί θα αντιδράσουν, η κοινωνία θα βρεθεί απέναντι και τα κόμματα θα σταθούν αμήχανα μπροστά στις νέες συνθήκες.

Και τα κόμματα καλά κάνουν και δεν τολμούν να αρθρώσουν κουβέντα. Αυτά έδεσαν στα πόδια της χώρας μία αλυσίδα από άλλες εποχές που τη σέρνουμε ως και σήμερα. Αλλά και τίποτα δεν θα μπορούσε να συμβεί χωρίς την ανοχή μας. Εμείς είμαστε αυτοί που χτίσαμε ο καθένας το δικό του οχυρό μέσα σε μία κοινωνία που βρίσκεται σε συνεχή πόλεμο με τον εαυτό της. Εξασφαλισμένες αμοιβές, εγγυημένα ποσοστά κέρδους, θεσμική εξασφάλιση του τζίρου. Τι άλλαξε τώρα; Προφανώς καταλάβαμε ότι το νήμα μας τελειώνει. Μπλέχτηκε τόσο που πρέπει να το κόψουμε και να αρχίσουμε μπροστά από την κόκκινη γραμμή. Διαβάζω στα σχόλια σας πως οι περισσότεροι συμφωνούν με το μέτρο της επιστράτευσης των απεργών. Πιθανότατα αυτό συμβαίνει επειδή δεν μπορείτε να πάτε στη δουλειά σας ή να φύγετε για διακοπές. Είναι μία λογική στάση. Αλλά δείχνει και κάτι άλλο.

Όταν μια κοινωνία αποδέχεται την επιστράτευση ως θεμιτή λύση, τότε είναι έτοιμη να αποδεχθεί σκληρές τομές σε θέματα που, ακόμα και αν δεν το λέμε ανοιχτά, έχουμε συμφωνήσει πως πρέπει να τα λύσουμε, να τα δούμε από την αρχή. Ας δει, λοιπόν, η κυβέρνηση τη στάση της κοινωνίας στο συγκεκριμένο θέμα και θα καταλάβει ότι έχει ακόμα πολιτικό χρόνο και ευκαιρίες. Αρκεί  να πείσει πως έχει όραμα και προσανατολισμό. Και μέχρι στιγμής φοβάμαι πως δεν τα καταφέρνει.

Grammos part1

In This World

Mou pes tha figw -Sokratis Malamas - Theatro petras

Sokratis Malamas ( τα ξωτικά )Δρόμοι

ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΑΛΑΜΑΣ: XAMENO ΡΟΥΧΟ

Sokratis Malamas - Opoios Feugei

Μάλαμας , Περίδης live - Στην Υπόγα

Μπουχάρια Μικροβάλτου και λειβαδερου κοζανης

Θα θυμίσουμε ότι τα Μπουχάρια είναι φυσικές γεωμορφές που προήλθαν από τη διάβρωση του εδάφους σε διάστημα χιλιάδων χρόνων. Έχουν το σχήμα χωμάτινης κολόνας και αποτελείται από άμμους, κροκάλες, μάργες και αργίλους με πιθανή «συγκολλητική» ύλη οξείδια του σιδήρου και διοξείδιο του πυριτίου, ενώ την κορυφή τους καλύπτει σχιστολιθική πλάκα που «έπαιξε» το ρόλο της ομπρέλας στην εξέλιξη των σχηματισμών, σύμφωνα με τον καθηγητή Γεωλογίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας Α. Κελεπερτζή. Τα Μπουχάρια πήραν την ονομασία αυτή από το σχήμα τους που μοιάζει με καμινάδα, καθότι «μπουχάρι» στην τοπική διάλεκτο σημαίνει καμινάδα.

στενα του νεστου θρακικα τεμπη

Τη διαδρομή της ροής του ποταμού στην περιοχή των Στενών διασχίζει η σιδηροδρομική γραμμή που ενώνει τη Θεσσαλονίκη με την Αλεξανδρούπολη. Για την ολοκλήρωση της γραμμής (1893-1896), στα Στενά του Νέστου κατασκευάστηκε,Μερικές φορές ο παράδεισος είναι δίπλα σου. Το μόνο που χρειάζεται είναι να κοιτάξεις προς τα κει και να τον απολαύσεις.
Τα τέμπη του Νέστου αποτελούν μια από τις οάσεις αυτές και μάλιστα μόλις 12 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης. Η φύση σ' αυτά τα μέρη είναι επιβλητική και σε ξεκουράζει από την πρώτη στιγμή που θα αφήσεις το όποιο μεταφορικό μέσο έχεις επιλέξει για να έρθεις.
Η πρώτη εντύπωση προέρχεται από την απουσία του θορύβου. Λες και κάποια αόρατη ηχομονωτική ασπίδα έχει θωρακίσει τα στενά και ο θόρυβος του σύγχρονου τρόπου ζωής δεν μπορεί να την διαπεράσει.
Η ηρεμία αυτή σε συνδυασμό με την απίστευτη ομορφιά του τοπίου σίγουρα θα σας κάνουν να κερδίσετε την εσωτερική σας ισορροπία. Το τοπίο είναι κάτι που μόνο φύση θα μπορούσε να δημιουργήσει. Απόκρημνοι βράχοι βυθίζονται απότομα μέσα στα νερά του ποταμού που άλλοτε είναι μικρός και ήσυχος κι άλλοτε φουσκωμένος. Σαν να θύμωσε με κάτι.
Επειδή μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις καλύτερα να

ψΤη διαδρομή της ροής του ποταμού στην περιοχή των Στενών διασχίζει η σιδηροδρομική γραμμή που ενώνει τη Θεσσαλονίκη με την Αλεξανδρούπολη. Για την ολοκλήρωση της γραμμής (1893-1896), στα Στενά του Νέστου κατασκευάστηκε, ψηλότερα από τις γραμμές, ένα μονοπάτι το οποίο σε πολλά σημεία είναι λαξευμένο στα βράχια. Αυτό το μονοπάτι χρησιμοποιοΤη διαδρομή της ροής του ποταμού στην περιοχή των Στενών διασχίζει η σιδηροδρομική γραμμή που ενώνει τη Θεσσαλονίκη με την Αλεξανδρούπολη. Για την ολοκλήρωση της γραμμής (1893-1896), στα Στενά του Νέστου κατασκευάστηκε, ψηλότερα από τις γραμμές, ένα μονοπάτι το οποίο σε πολλά σημεία είναι λαξευμένο στα βράχια. Αυτό το μονοπάτι χρησιμοποιούσαν οι εργάτες για να φτάνουν στο χώρο
του εργοταξίου μέχρι τη ολοκλήρωση του έργου. Οι σημερινοί πεζοπόροι που θέλουν ν' απολαύσουν την ομορφιά των Στενών,χρησιμοποιούν
το μονοπάτι αυτό των σιδηροδρομικών,ύσαν οι εργάτες για να φτάνουν στο χώρο
του εργοταξίου μέχρι τη ολοκλήρωση του έργου. Οι σημερινοί πεζοπόροι που θέλουν ν' απολαύσουν την ομορφιά των Στενών,χρησιμοποιούν
το μονοπάτι αυτό των σιδηροδρομικών,ηλότερα από τις γραμμές, ένα μονοπάτι το οποίο σε πολλά σημεία είναι λαξευμένο στα βράχια. Αυτό το μονοπάτι χρησιμοποιούσαν οι εργάτες για να φτάνουν στο χώρο
του εργοταξίου μέχρι τη ολοκλήρωση του έργου. Οι σημερινοί πεζοπόροι που θέλουν ν' απολαύσουν την ομορφιά των Στενών,χρησιμοποιούν
το μονοπάτι αυτό των σιδηροδρομικών,

ΝΕΣΤΟΣ στο φραγμα του θησαυρου

"ηλιοτρόπια

προσανατολίζεται ανάλογα με τη θέση του Ήλιου ονομάζεται φωτοτροπισμός και τον συναντάμε σε πολλά άλλα φυτά. Οφείλεται σε διαφοροποίηση των φυτικών κυττάρων του βλαστού, τα οποία επιμηκύνονται περισσότερο προς το φως και λιγότερο προς τη σκιά.

Κατ' αυτό τον τρόπο ο βλαστός στρέφεται προς το φως κι αφήνει την ανθοταξία να λάβει τη μέγιστη ποσότητα ηλιακού φωτός. Μια φυτική ορμόνη, η οξίνη, η οποία συγκεντρώνεται στα σκιερά μέρη, επιτρέπει την επιμήκυνση των φυτικών κυττάρων συγκριτικά με τις περισσότερο φωτεινές περιοχές, οι οποίες παρουσιάζουν μικρότερη συγκέντρωση οξίνης.

Έτσι ο βλαστός του ηλιόσπορου, καθώς και άλλων φυτών, κάμπτεται προς τη μεριά του Ήλιου ή μιας άλλης φωτεινής πηγής. Όταν το φυτό ωριμάσει, τα φυτικά κύτταρα του βλαστού γερνάνε και η ανθοταξία γίνεται πιο βαριά, οπότε ο βλαστός δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος για να τη στρέψει προς το φως. Κάμπτεται λοιπόν προς τη μία πλευρά, μην μπορώντας ν' ακολουθήσει την πορεία του Ήλιου.

Ένας ινδιάνικος μύθος από το Μεξικό έχει άλλη άποψη: Λέει ότι τα πολύ παλιά χρόνια, ζούσε μια πολύ όμορφη ινδιάνα, η οποία ήταν τρελλά ερωτευμένη με τον Ήλιο. Κάθε πρωί, από την ώρα που ανέτειλε, μέχρι την ώρα που έδυε, καθόταν και τον κοιτούσε με πάθος, λέγοντας του λόγια αγάπης. "Αχ! Ήλιε μου", του έλεγε, "έλα σε παρακαλώ λίγο πιο κοντά μου! Άσε με να σε χαρώ!" αλλά ο Ήλιος απλά συνέχιζε το ταξίδι του στον ουρανό.

Εκείνη όμως δεν το έβαζε κάτω, οπότε κάποια στιγμή ο Ήλιος λύγισε μπροστά στη δύναμη της αγάπης της και της λέει: "Μα δεν μπορείς να με αντέξεις. Αν έρθω πιο κοντά, θα σε κάψω!" "Δεν πειράζει!" του είπε εκείνη, "Σ'αγαπώ τόσο πολύ, που για μια στιγμή μαζί σου, θα έδινα και τη ζωή μου!" Έτσι ο Ήλιος, κατέβηκε από τον ουρανό και της έδωσε ένα φιλί. Την ίδια στιγμή εκείνη γινόταν στάχτη. Ο Ήλιος ξανανέβηκε στον ουρανό και συνέχισε το αιώνιο ταξίδι του, ενώ εκεί που έπεσαν οι στάχτες, φύτρωσε ένα λουλούδι, το ηλιοτρόπιο, που από τότε κοιτάει πάντα τον Ήλιο.

ορεινη ξανθη πομακοχωρια κοντα στο χωριο δημαριο 2

Ο  

ΜΕ ΤΟ ΠΟΥ ΒΓΑΙΝΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΤΗΣ  ΞΑΝΘΗΣ ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΒΛΕΠΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΧΩΡΙΟ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΝΕΡΑ ΟΤΙ ΚΑΙ ΝΑ ΠΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΛΙΓΟ ΝΙΩΘΕΙΣ ΤΟ ΔΕΟΣ ΣΤΗΝ ΦΥΣΗ ΤΥΧΕΡΟΙ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΤΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΟΝΤΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΛΥ ΤΥΧΕΡΟΙ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΚΕΙ ΚΑΙ ΜΕΝΟΥΝ

ορεινη ξανθη πομακοχωρια κοντα στο χωριο δημαριο